1
00:00:09,360 --> 00:00:20,959

2
00:00:22,080 --> 00:00:26,039
Kluczowy moment misji Artemis II
- Orion przeleci nad niewidoczną
stroną Księżyca.

3
00:00:26,080 --> 00:00:29,199
Gra o cieśninę Ormuz,
Iran odrzuca ultimatum Trumpa.

4
00:00:29,240 --> 00:00:33,919
Amerykański prezydent straszy piekłem.

5
00:00:33,960 --> 00:00:38,079
Powalone drzewa,
brak prądu i interwencje strażaków.

6
00:00:38,120 --> 00:00:40,759
Silny wiatr nad Polską.

7
00:00:43,200 --> 00:00:59,999
Monika Sawka, dobry wieczór.

8
00:01:00,200 --> 00:01:04,759
Przed Artemis II
historyczne wydarzenie
i najważniejszy moment misji.

9
00:01:04,800 --> 00:01:11,119
Statek Orion przeleci
nad niewidoczną stroną Księżyca,

10
00:01:11,160 --> 00:01:15,799
a czworo astronautów pobije rekord
podróży pozaziemskiej,

11
00:01:15,840 --> 00:01:18,399
który przetrwał ponad pół wieku.

12
00:01:18,440 --> 00:01:20,719
Kulminacyjne wydarzenie
potrwa około 40 minut.

13
00:01:20,760 --> 00:01:22,759
Czegoś takiego ludzkość
jeszcze nie doświadczyła.

14
00:01:22,800 --> 00:01:27,399
Poza nieziemskimi widokami,
załoga Orionu ma także
ważne przesłanie.

15
00:01:27,440 --> 00:01:31,919
Za nami miesiące przygotowań,
a przed nami sekundy,

16
00:01:31,960 --> 00:01:36,319
które zdecydują o miejscu tej wyprawy
w historii.

17
00:01:36,360 --> 00:01:39,079
Rozpoczyna się właśnie
kulminacyjny moment misji Artemis II.

18
00:01:39,120 --> 00:01:41,679
Statek kosmiczny Orion
i jego załoga weszli oficjalnie
w siłę grawitacyjną Księżyca.

19
00:01:42,440 --> 00:01:45,079
Czyli przyciąga ich ziemski satelita.

20
00:01:45,120 --> 00:01:47,559
Cel misji: przelot wokół
srebrnego globu.

21
00:01:47,600 --> 00:01:50,839
6500 kilometrów od jego powierzchni.

22
00:01:50,880 --> 00:01:52,639
Jak to blisko?

23
00:01:52,680 --> 00:01:54,439
Wyobraźmy sobie piłkę.

24
00:01:54,480 --> 00:01:58,839
Standardową piłkę trzymaną
w wyciągniętej ręce.

25
00:01:58,880 --> 00:02:01,479
Mniej więcej to jest coś takiego.

26
00:02:01,520 --> 00:02:03,519
Taki widok, jak astronauci
zobaczą księżyc.

27
00:02:03,560 --> 00:02:05,319
To jest jednak duża odległość.

28
00:02:05,360 --> 00:02:08,199
Ile szczegółów zobaczymy na piłce,
no trochę tam widać.

29
00:02:08,240 --> 00:02:11,519
Astronauci też zobaczą
trochę na powierzchni Księżyca.

30
00:02:11,560 --> 00:02:14,239
Kratery, morza księżycowe,
a przede wszystkim niewidoczną z Ziemi
stronę księżyca.

31
00:02:14,280 --> 00:02:16,919
To wspaniałe osiągnięcie być tutaj,
widzieć Księżyc,

32
00:02:16,960 --> 00:02:21,959
widzieć Ziemię i wiedzieć,
że jesteśmy pomiędzy tymi dwoma
ciałami niebieskimi.

33
00:02:22,000 --> 00:02:28,639
Widać to, patrząc przez okno.

34
00:02:28,680 --> 00:02:32,039
Głównym zadaniem astronautów
ma być obserwacja
i fotografowanie otoczenia.

35
00:02:32,080 --> 00:02:36,479
Doświadczenia naukowców czy ludzi,
do tego przeszkolonych,

36
00:02:36,520 --> 00:02:41,439
są naprawdę dużo cenniejsze
niż jakiekolwiek zdjęcia
zrobione przez sondy kosmiczne

37
00:02:41,480 --> 00:02:45,519
i wniosą na pewno dużo cennej wiedzy.

38
00:02:45,560 --> 00:02:49,039
Krok po kroku, sekunda po sekundzie
- wszystko jest dokładnie zaplanowane.

39
00:02:49,080 --> 00:02:50,799
Lada moment astronauci
mają pobić pierwszy rekord.

40
00:02:50,840 --> 00:02:53,399
Znajdą się najdalej od Ziemi
- dalej niż w 1970 roku
była misja Apollo 13.

41
00:02:53,440 --> 00:02:55,399
Po godzinie 1:00 polskiego czasu
statek kosmiczny będzie mijał
powierzchnię Księżyca

42
00:02:55,440 --> 00:02:56,759
w najmniejszej odległości.

43
00:02:56,800 --> 00:03:01,199
Aż w końcu pięć minut później
Orion osiągnie największą odległość
od Ziemi.

44
00:03:01,240 --> 00:03:03,919
Od tego momentu astronauci
zaczną drogę powrotną
w stronę naszej planety.

45
00:03:03,960 --> 00:03:07,559
Jedną z najciekawszych rzeczy,
którą astronauci będą śledzili,
znajduje się tutaj.

46
00:03:07,600 --> 00:03:11,439
W zasadzie na samej krawędzi
tarczy Księżyca,

47
00:03:11,480 --> 00:03:14,999
którą z Ziemi możemy zobaczyć.

48
00:03:15,040 --> 00:03:19,279
To tak zwane morze wschodnie,
które pojawia się u nas dosłownie
na milimetr,

49
00:03:19,320 --> 00:03:20,839
jeśli patrzymy przez teleskopy.

50
00:03:20,880 --> 00:03:24,039
Zdjęcia wykonane przez astronautów
misji Artemis II to coś więcej
niż dokumentacja,

51
00:03:24,080 --> 00:03:27,359
dla wielu to spojrzenie człowieka
na kosmos z perspektywy,

52
00:03:27,400 --> 00:03:31,039
której nie widzieliśmy od pokoleń.

53
00:03:31,080 --> 00:03:33,599
Te zdjęcia Ziemi
już przeszły do historii.

54
00:03:33,640 --> 00:03:36,399
Gdy my wysyłamy naszych astronautów
na ziemską orbitę,

55
00:03:36,440 --> 00:03:41,479
to jest tylko 400 km od Ziemi,
a oni lecą na odległość
400 tysięcy km od Ziemi,

56
00:03:41,520 --> 00:03:47,359
dlatego oni są w stanie zobaczyć
Ziemię jako całą tą piękną kulę.

57
00:03:47,400 --> 00:03:50,439
Wesołych świąt wielkanocnych
wszystkim na Ziemi.

58
00:03:50,480 --> 00:03:52,399
Załoga regularnie łączy się
z Houston.

59
00:03:52,440 --> 00:03:54,839
Setki tysięcy kilometrów od domu
obchodzili święta.

60
00:03:54,880 --> 00:03:58,799
Świętowaliśmy na pokładzie
- ukryliśmy kilka jajek w kabinie.

61
00:03:58,840 --> 00:04:01,399
Były to suszone jajecznice,
wszyscy jesteśmy zadowoleni.

62
00:04:01,440 --> 00:04:05,879
To 6. dzień misji Artemis II.

63
00:04:05,920 --> 00:04:14,519
Powrót człowieka w okolice Księżyca
po ponad 50 latach

64
00:04:14,560 --> 00:04:20,359
nie jest jednorazowa akcją
- to część szerszego planu.

65
00:04:20,400 --> 00:04:22,759
Tak naprawdę misję Artemis II
można traktować jako próbę generalną

66
00:04:22,800 --> 00:04:25,119
przed planowanym ponownym
lądowaniem ludzi na Księżycu.

67
00:04:25,160 --> 00:04:28,519
Artemis II zakończy okres
obserwacji Księżyca po 3:00 w nocy
polskiego czasu.

68
00:04:28,560 --> 00:04:30,599
W TVP Info o godzinie 23:00
program specjalny.

69
00:04:30,640 --> 00:04:33,759
Oglądają państwo "19.30",
w programie jeszcze:

70
00:04:33,800 --> 00:04:36,039
Późna diagnoza.

71
00:04:36,080 --> 00:04:39,759
Zdiagnozowałem się w wieku 29 lat,
już jako dorosły.

72
00:04:39,800 --> 00:04:41,959
Diagnoza dała mi to, że zrozumiałam,
co się dzieje.

73
00:04:42,000 --> 00:04:45,399
Jakość życia osób z ADHD
po leczeniu bardzo się poprawia.

74
00:04:45,440 --> 00:04:48,679
Coraz więcej emerytów pracuje.

75
00:04:48,720 --> 00:04:52,319
Mają kontakt z ludźmi,
nie ma izolacji społecznej.

76
00:04:52,360 --> 00:04:55,359
Zwiększają swój kapitał emerytalny.

77
00:04:55,400 --> 00:04:58,839
Jak zdrowie pozwoli,
to jeszcze będzie parę lat.

78
00:04:58,880 --> 00:05:03,239
To jest pasja dla mnie.

79
00:05:03,280 --> 00:05:08,279
Irańska marynarka wojenna
odrzuciła żądanie Donalda Trumpa
dotyczące otwarcia cieśniny Ormuz.

80
00:05:08,320 --> 00:05:12,399
Teheran zapowiedział tworzenie
"nowego porządku w Zatoce Perskiej".

81
00:05:12,440 --> 00:05:17,559
Amerykański prezydent zagroził
wczoraj atakami na irańskie
elektrownie i mosty,

82
00:05:17,600 --> 00:05:21,799
jeśli cieśnina nie zostanie otwarta
w ciągu 48 godzin.

83
00:05:21,840 --> 00:05:28,639
Irańczycy odpowiedzieli:
zareagujemy w ten sam sposób.

84
00:05:28,680 --> 00:05:32,719
Według CNN Trump odrzucił też
propozycję rozejmu
wypracowaną przez mediatorów.

85
00:05:32,760 --> 00:05:36,519
Teheran.

86
00:05:36,560 --> 00:05:41,399
W izraelskim ataku lotniczym
na dom mieszkalny i uniwersytet
zginęło 12 osób.

87
00:05:41,440 --> 00:05:42,679
Haifa.

88
00:05:42,720 --> 00:05:44,759
Cztery osoby nie żyją,
cztery są ranne

89
00:05:44,800 --> 00:05:47,719
po uderzeniu irańskiego
pocisku balistycznego
w budynek mieszkalny.

90
00:05:47,760 --> 00:05:51,279
Tel Awiw.

91
00:05:51,320 --> 00:05:54,199
Rakieta uderzyła w bazar,
niszcząc kilka budynków.

92
00:05:54,240 --> 00:05:57,479
Na Bliskim Wschodzie dzień w dzień
wyją syreny alarmowe.

93
00:05:57,520 --> 00:06:00,959
A będzie gorzej, bo Donald Trump
zwiększa presję na Iran.

94
00:06:01,000 --> 00:06:03,319
Prezydent powiedział mi:

95
00:06:03,360 --> 00:06:07,919
jeśli szybko nie zawrą porozumienia,
rozważam wysadzenie wszystkiego
w powietrze i przejęcie ropy.

96
00:06:07,960 --> 00:06:13,199
Co to oznacza, "wyjaśnia"
w mediach społecznościowych
Donald Trump.

97
00:06:13,960 --> 00:06:16,319
Nie przebierając w słowach.

98
00:06:18,600 --> 00:06:24,239
Iran odpowiedział natychmiast:
zareagujemy w ten sam sposób.

99
00:06:24,280 --> 00:06:27,999
Każdy atak na cele cywilne spotka się
ze zwielokrotnioną odpowiedzią

100
00:06:28,040 --> 00:06:30,879
przeciwko interesom wroga
w dowolnym miejscu w regionie.

101
00:06:30,920 --> 00:06:33,999
I dodał: Trump myśli jak przestępca.

102
00:06:34,040 --> 00:06:37,359
To wyraźne publiczne podżeganie
do zbrodni wojennych
i zbrodni przeciwko ludzkości,

103
00:06:37,400 --> 00:06:40,599
a powiedziałbym, że do ludobójstwa,
ponieważ grożenie atakiem
na krytyczną infrastrukturę

104
00:06:40,640 --> 00:06:46,239
oznaczałoby chęć narażenia
całej ludności na ryzyko.

105
00:06:46,280 --> 00:06:50,239
A co z porozumieniem,
którego domaga się Trump?

106
00:06:50,280 --> 00:06:52,599
Projekt 45-dniowego rozejmu,

107
00:06:52,640 --> 00:06:56,479
zakładającego ponowne otwarcie
cieśniny Ormuz,

108
00:06:56,520 --> 00:06:59,199
opracowali mediatorzy:
Pakistan, Turcja i Egipt.

109
00:06:59,880 --> 00:07:01,999
Cieśnina Ormuz jest zamknięta.

110
00:07:02,040 --> 00:07:05,679
Irańska marynarka wojenna zapowiada
zaprowadzenie nowego porządku
w Zatoce Perskiej.

111
00:07:07,360 --> 00:07:12,479
Pomocy w jej odblokowaniu Donald Trump
domagał się od sojuszników,
między innymi z NATO.

112
00:07:12,520 --> 00:07:16,319
Chciał koalicję państw,
które wyślą okręty do Zatoki Perskiej.

113
00:07:16,360 --> 00:07:18,599
Zabrakło jednak chętnych.

114
00:07:18,640 --> 00:07:21,959
W imię inwestycji w dobre relacje,
w moim przekonaniu,

115
00:07:22,000 --> 00:07:25,679
takie państwa zachodnie,
które posiadają marynarkę,

116
00:07:25,720 --> 00:07:29,399
powinny w ramach działań koalicyjnych
wesprzeć Amerykanów

117
00:07:29,440 --> 00:07:32,599
i ja ich do tego
bardzo mocno namawiam.

118
00:07:32,640 --> 00:07:35,919
Mówi prezydencki minister,
szef Biura Polityki Międzynarodowej
Marcin Przydacz.

119
00:07:35,960 --> 00:07:38,039
Jego słowa wywołały
spore kontrowersje.

120
00:07:38,080 --> 00:07:40,999
Odpowiedział na nie
m.in. premier Donald Tusk.

121
00:08:03,440 --> 00:08:08,319
Komisja Europejska kończy prace
nad umową pożyczkową z Polską
w ramach programu SAFE.

122
00:08:08,360 --> 00:08:10,999
Dokument ma zostać podpisany
po świętach,

123
00:08:11,040 --> 00:08:15,519
wypłata pierwszej zaliczki
może nastąpić jeszcze
w tym miesiącu.

124
00:08:15,560 --> 00:08:18,839
Rządzący wciąż nie rozumieją,
dlaczego prezydent Karol Nawrocki
zawetował ustawę

125
00:08:18,880 --> 00:08:23,999
i powiedział "nie" miliardom
na zbrojenia.

126
00:08:24,040 --> 00:08:27,199
Dlaczego prezydenta
nie ma w polskich zakładach?

127
00:08:27,240 --> 00:08:31,079
Tu, do Zielonki,
do Wojskowych Zakładów
Elektronicznych,

128
00:08:31,120 --> 00:08:34,999
wiceminister obrony
zaprasza prezydenta.

129
00:08:35,040 --> 00:08:38,879
Ja wiem, że prezydentowi bardzo łatwo
przychodzi fotografować się
w samolocie F-35,

130
00:08:38,920 --> 00:08:44,519
zresztą który zamawiamy do Polski.

131
00:08:44,560 --> 00:08:48,879
Wszystko tu jest w porządku,
ale chciałbym pana prezydenta
zaprosić

132
00:08:48,920 --> 00:08:54,559
do polskich zakładów zbrojeniowych,
niech przyjedzie tutaj do Zielonki,

133
00:08:54,600 --> 00:08:58,319
niech zobaczy, jak tutaj pracują
Polacy przy liniach produkcyjnych.

134
00:08:58,360 --> 00:09:02,759
Gdzie produkują najnowocześniejsze
pociski i komponenty,

135
00:09:02,800 --> 00:09:07,199
które w najbliższych latach
staną się kluczowym elementem
walki radioelektronicznej.

136
00:09:07,240 --> 00:09:12,319
Rządzący nie mają wątpliwości,
dlaczego Karol Nawrocki
tych miejsc teraz unika.

137
00:09:12,360 --> 00:09:17,039
Skompromitował się jako ten,
który w sposób szczególny
ma dbać o obronność.

138
00:09:17,080 --> 00:09:19,919
I wciąż nie rozumieją,
jak zwierzchnik sił zbrojnych

139
00:09:19,960 --> 00:09:22,919
mógł powiedzieć "nie"
unijnym miliardom na zbrojenia.

140
00:09:22,960 --> 00:09:26,439
Miał obowiązki polskie,
ale z tych obowiązków
się nie wywiązał.

141
00:09:26,480 --> 00:09:28,199
Unia też się dziwi.

142
00:09:28,240 --> 00:09:31,319
Czy unijni urzędnicy,
przywódcy innych państw,

143
00:09:31,360 --> 00:09:35,759
rozumieją decyzję
polskiego prezydenta?

144
00:09:35,800 --> 00:09:40,039
Nie i to było trzeba długo tłumaczyć,
bo pytanie, które dostaję, to jest:

145
00:09:40,080 --> 00:09:42,439
przecież to był wasz pomysł.

146
00:09:42,480 --> 00:09:48,599
Zaproponowany przez Polskę
w trakcie polskiej prezydencji.

147
00:09:48,640 --> 00:09:53,079
Po wecie prezydenta
naszą pulą środków zainteresowały się
inne państwa.

148
00:09:53,120 --> 00:09:59,519
Zdradza w rozmowie z "19.30"
ministra odpowiedzialna za SAFE.

149
00:09:59,560 --> 00:10:04,279
Kto chciał wziąć nasze
180 miliardów złotych?

150
00:10:04,320 --> 00:10:07,759
Faktycznie było tak, że po wecie
pana prezydenta

151
00:10:07,800 --> 00:10:11,799
w Brukseli rozdzwoniły się
telefony innych stolic:

152
00:10:11,840 --> 00:10:15,959
czy to znaczy, że Polska
nie chce pieniędzy z programu SAFE

153
00:10:16,000 --> 00:10:19,199
i czy te pieniądze wracają
do puli.

154
00:10:19,240 --> 00:10:21,639
Mój komunikat był jasny:
Polska była, jest i będzie częścią
mechanizmu SAFE.

155
00:10:21,680 --> 00:10:24,279
I sprzeciw prezydenta tego nie zmieni
- słyszymy od rządzących.

156
00:10:24,880 --> 00:10:27,079
Ja bym sobie nie darował, gdyby rząd,
który wspieram,

157
00:10:27,120 --> 00:10:29,439
odpuścił ponad 180 miliardów
dodatkowych pieniędzy na obronność.

158
00:10:29,480 --> 00:10:31,199
Zrobimy wszystko, aby nie zmarnować
ani jednego euro.

159
00:10:31,240 --> 00:10:34,519
To właśnie minister obrony
wspólnie z ministrem finansów
podpiszą umowę tuż po Wielkanocy.

160
00:10:34,560 --> 00:10:35,719
A PiS już straszy.

161
00:10:35,760 --> 00:10:37,719
Donald Tusk chce znaleźć
ministrowi Domańskiemu

162
00:10:37,760 --> 00:10:39,999
kolegę do współodpowiedzialności
w przyszłości.

163
00:10:40,040 --> 00:10:42,399
Za budowanie bezpieczeństwa
będą chcieli kogoś ścigać.

164
00:10:42,440 --> 00:10:44,799
Niech próbują, naprawdę,
ja wiem, co robię.

165
00:10:44,840 --> 00:10:49,399
Budowa silnej Polski
jest sprawą świętą
i nikt mnie nie wystraszy.

166
00:10:49,440 --> 00:10:51,199
Mówi minister obrony.

167
00:10:51,240 --> 00:10:54,599
A Polska Grupa Zbrojeniowa
wylicza straty po wecie prezydenta.

168
00:10:54,640 --> 00:10:57,959
To nawet 4 mld złotych
- przyznaje wiceprezes PGZ.

169
00:10:58,000 --> 00:11:01,879
Bo weto oznacza utratę miliardów
złotych dla służb podległych MSWIA.

170
00:11:01,920 --> 00:11:05,319
Dzisiaj musimy szukać innej drogi
i pewnie w inny sposób

171
00:11:05,360 --> 00:11:07,719
te przepływy finansowe
będą przechodzić,

172
00:11:07,760 --> 00:11:10,479
ale założenie jest jedno:
policja, straż graniczna,

173
00:11:10,520 --> 00:11:14,879
projekty infrastrukturalne
muszą się wydarzyć,
muszą tam być inwestycje.

174
00:11:14,920 --> 00:11:20,239
Rozważany jest wariant,
w którym wojsko z programu SAFE

175
00:11:20,280 --> 00:11:27,439
kupuje sprzęt dla służb MSWiA
i potem go im przekazuje.

176
00:11:30,520 --> 00:11:35,159
Tysiące mieszkańców bez prądu,
setki interwencji strażaków.

177
00:11:35,200 --> 00:11:39,479
Synoptycy ostrzegają
przed silnym wiatrem.

178
00:11:39,520 --> 00:11:42,119
Miejscami obowiązują alarmy
nawet drugiego stopnia.

179
00:11:42,160 --> 00:11:47,399
Najsilniej wieje na Wybrzeżu,
gdzie alert wydało również
Rządowe Centrum Bezpieczeństwa.

180
00:11:47,440 --> 00:11:51,639
Porywy wiatru sięgną tam
nawet do 95 km/h.

181
00:11:51,680 --> 00:11:54,599
Jakie są najnowsze prognozy?

182
00:12:06,800 --> 00:12:14,519
Można szukać pozytywów.

183
00:12:14,560 --> 00:12:20,639
Pogoda jutro ma wracać do normy.

184
00:12:20,680 --> 00:12:34,599
Dziś mamy połamane drzewa i sztorm.

185
00:12:34,640 --> 00:12:41,119
Najbardziej we znaki daje się
to mieszkańcom Wybrzeża.

186
00:12:41,160 --> 00:12:52,759
Dużo pracy dla strażaków.

187
00:12:52,800 --> 00:12:54,399
Interweniowali ponad 3 tys. razy.

188
00:12:54,440 --> 00:12:56,199
Temperatury w nocy także
będą się obniżać

189
00:12:56,600 --> 00:12:58,999
i w najbliższych godzinach orkan Dave
będzie słabnąć na sile,

190
00:12:59,440 --> 00:13:01,359
te porywy będą się powoli zmniejszać,

191
00:13:01,720 --> 00:13:04,239
na tą chwilę ostrzeżenia
są wydane do godzin wieczornych.

192
00:13:04,680 --> 00:13:05,919
Natomiast w dniu jutrzejszym
jeszcze porywisty wiatr na północy,

193
00:13:06,320 --> 00:13:08,359
północnym-wschodzie
i na wschodzie kraju

194
00:13:08,720 --> 00:13:09,959
i te temperatury
nadal będą się obniżać.

195
00:13:21,840 --> 00:13:30,239
Alerty II stopnia dla Wybrzeża
dziś do 21.00.

196
00:13:30,280 --> 00:13:33,039
należy zachować szczególną
ostrożność.

197
00:13:33,080 --> 00:13:36,239
Poniedziałek Wielkanocny
to nie tylko religijne obrządki,

198
00:13:36,600 --> 00:13:38,479
ale także liczne zwyczaje
i obrzędy ludowe.

199
00:13:38,920 --> 00:13:41,119
Śmigus-dyngus, znany także
jako lany poniedziałek,

200
00:13:41,560 --> 00:13:45,799
od wieków rozbrzmiewa
w polskich domach śmiechem,
pluskiem wody i radością.

201
00:13:46,560 --> 00:13:51,639
Choć policjanci przypominają,
że polewanie innych bez zgody
może skończyć się karą.

202
00:13:51,680 --> 00:13:58,599
W tym wyjątkowym czasie,
niosącym przesłanie odrodzenia
i nowego początku,

203
00:13:58,640 --> 00:14:02,639
papież Leon XIV przypomina o tym,
co najważniejsze.

204
00:14:02,680 --> 00:14:07,199
W trakcie modlitwy Regina Caeli
mówił o prawdzie,

205
00:14:07,240 --> 00:14:11,039
która coraz częściej ginie
w świecie fake newsów i o tych,

206
00:14:11,080 --> 00:14:15,039
którzy najbardziej potrzebują światła
oraz wsparcia.

207
00:14:15,080 --> 00:14:20,639
Drodzy przyjaciele, jakże ważne jest,
aby ta Ewangelia docierała
przede wszystkim do tych,

208
00:14:20,680 --> 00:14:24,359
którzy są uciskani przez zło,
które wypacza historię i sumienia.

209
00:14:24,400 --> 00:14:28,999
Do narodów rozdzieranych przez wojnę,
chrześcijan prześladowanych
za wiarę i dzieci,

210
00:14:29,040 --> 00:14:33,399
którym odebrano edukację
i bezpieczeństwo.

211
00:14:33,440 --> 00:14:36,359
To również czas, w którym możemy
zbliżyć się do siebie.

212
00:14:36,400 --> 00:14:41,359
Bycie patriotą, a więc bycie tym,
który kocha ojczyznę całym sercem
i całą duszą,

213
00:14:41,400 --> 00:14:44,519
nie może jednocześnie
wykluczać innych.

214
00:14:44,560 --> 00:14:48,439
Jesteśmy w naszym wspólnym domu.

215
00:14:48,480 --> 00:14:52,679
Poniedziałek Wielkanocny
to drugi dzień najważniejszych świąt
chrześcijańskich

216
00:14:52,720 --> 00:14:55,039
upamiętniających zmartwychwstanie
Jezusa Chrystusa.

217
00:14:55,080 --> 00:14:57,839
Najważniejsze to,
co mamy w swoim serduszku.

218
00:14:57,880 --> 00:15:00,999
To są święta do przeżywania.

219
00:15:01,040 --> 00:15:03,839
Święta Bożego Narodzenia
bardziej do odwiedzania,
a te do przezywania.

220
00:15:03,880 --> 00:15:07,159
Wielu Polaków pielęgnuje
także te tradycje.

221
00:15:07,200 --> 00:15:09,399
Śmigus-dyngus,
czyli polewanie wodą.

222
00:15:09,440 --> 00:15:12,119
Tak było w latach 90.

223
00:15:12,160 --> 00:15:16,119
A tak wyglądało to
jeszcze wcześniej.

224
00:15:16,160 --> 00:15:19,399
Dziś oblanie kogoś bez jego zgody
może skończyć się mandatem

225
00:15:19,440 --> 00:15:23,479
od 20 złotych do nawet 5000.

226
00:15:23,720 --> 00:15:28,559
Dlatego zabawa dozwolona jest tylko
za zgodą albo podczas
zorganizowanych wydarzeń,

227
00:15:28,600 --> 00:15:33,999
jak w Lisowicach, gdzie co roku
odbywa się wielka bitwa wodna
z udziałem strażaków.

228
00:15:34,040 --> 00:15:36,359
Zmęczeni jak zwykle.

229
00:15:36,400 --> 00:15:38,319
Jestem tu kolejny raz
i jak zwykle super.

230
00:15:38,360 --> 00:15:40,759
Polecam każdemu taką zabawę
w śmigus-dyngus.

231
00:15:40,800 --> 00:15:43,679
W Krakowie Wielkanocny Poniedziałek
to także jeden z najstarszych

232
00:15:43,720 --> 00:15:46,079
i najbardziej znanych odpustów
w Polsce Emaus.

233
00:15:46,120 --> 00:15:50,319
Jego tradycja sięga średniowiecza,
kiedy mieszkańcy wędrowali
w procesji do wsi Zwierzyniec.

234
00:15:50,360 --> 00:15:53,079
No ja jestem z Krakowa,
więc co roku chodzimy od dzieciństwa.

235
00:15:53,120 --> 00:15:57,119
Najpierw w moimi rodzicami,
teraz z moimi dziećmi.

236
00:15:57,160 --> 00:16:01,839
W Karpaczu świąteczna radość
łączy się z pomocą innym.

237
00:16:01,880 --> 00:16:05,319
Podczas Mistrzostw Polski z Jajem
uczestnicy rywalizują

238
00:16:05,360 --> 00:16:08,559
między innymi w rzucie jajkiem
w podobiznę burmistrza.

239
00:16:08,600 --> 00:16:14,479
Do tego wspólne smażenie
gigantycznej jajecznicy z 2026 jaj.

240
00:16:14,520 --> 00:16:18,719
Zabawie towarzyszy zbiórka
dla 17-letniego Marcela
chorego na nowotwór.

241
00:16:18,760 --> 00:16:22,839
W swoim życiu często słyszeli,
że są zdolni, ale leniwi.

242
00:16:23,000 --> 00:16:30,439
Bywa, że pracują piątą noc z rzędu
i są tak skupieni,
że zapominają zjeść.

243
00:16:30,480 --> 00:16:39,359
Kiedy po pomoc zgłaszają się
do psychiatry, słyszą: to ADHD.

244
00:16:39,400 --> 00:16:44,639
Liczba dorosłych z tą diagnozą
wzrasta lawinowo.

245
00:16:44,680 --> 00:16:47,879
Wraz z rozpoznaniem
przychodzi w końcu, po latach,
zrozumienie,

246
00:16:47,920 --> 00:16:50,599
że zmagania z impulsywnością,
roztargnieniem czy chronicznym
odkładaniem zadań

247
00:16:50,640 --> 00:16:53,679
mają neurologiczne podłoże.

248
00:16:53,720 --> 00:16:56,879
Nastawiam pranie, po czym próbuję
wyjąć za 3 godziny,

249
00:16:56,920 --> 00:16:59,999
a ono jest nieuprane,
bo gdzieś po drodze
nie włączyłem pralki.

250
00:17:00,040 --> 00:17:04,159
Od nadmiernej impulsywności
po zapominanie o zapłaceniu rachunków.

251
00:17:04,200 --> 00:17:08,479
Osoby z ADHD mówią
o nieustannej gonitwie myśli

252
00:17:08,520 --> 00:17:10,719
i trudnościach w dopasowaniu się
do schematów.

253
00:17:10,760 --> 00:17:13,879
Potrafię w jednym czasie w głowie
śpiewać sobie piosenkę,

254
00:17:13,920 --> 00:17:17,239
myśleć, co zjem, planować wakacje,
i jeszcze kilka rzeczy na raz.

255
00:17:17,280 --> 00:17:19,919
Problemy z koncentracją,
zapominanie, problemy z planowaniem.

256
00:17:19,960 --> 00:17:22,959
Bogna Cudna otrzymała diagnozę ADHD
dopiero w wieku 43 lat,

257
00:17:23,000 --> 00:17:26,919
przyznaje, że to pozwoliło jej
lepiej wykorzystać swój potencjał.

258
00:17:26,960 --> 00:17:29,639
Teraz jest trenerką jogi.

259
00:17:29,680 --> 00:17:34,359
Miałam takie podejrzenia wcześniej,
że nie powinnam pracować na krześle
w biurze i dziwiłam się,

260
00:17:34,400 --> 00:17:37,359
że mnie nosi w życiu w lewo,
w prawo.

261
00:17:37,400 --> 00:17:41,519
Po prostu diagnoza dała mi to,
że zrozumiałam, co się dzieje.

262
00:17:41,560 --> 00:17:45,599
ADHD, czyli zespół nadpobudliwości
psychoruchowej z deficytem uwagi,

263
00:17:45,640 --> 00:17:48,999
najczęściej kojarzony jest
z nadruchliwością u dzieci.

264
00:17:49,040 --> 00:17:53,359
Objawy z wiekiem mogą się zmienić,
złagodnieć, ale z ADHD
się nie wyrasta.

265
00:17:53,400 --> 00:17:56,719
Problemy z koncentracją
u osób dorosłych

266
00:17:56,760 --> 00:17:59,439
to jest najczęściej
zgłaszana trudność,

267
00:17:59,480 --> 00:18:05,239
ale też natłok myśli w głowie,
poczucie wewnętrznego napięcia,
niepokoju, rozedrgania.

268
00:18:05,280 --> 00:18:09,199
Wiele osób z ADHD zmaga się dodatkowo
z uzależnieniami lub depresją,

269
00:18:09,240 --> 00:18:12,159
bo ciężko im podporządkować się
społecznym schematom.

270
00:18:12,200 --> 00:18:15,999
ADHD u dorosłych to wciąż
niedostatecznie rozpoznawane

271
00:18:16,040 --> 00:18:19,199
i często błędnie interpretowane
zaburzenie.

272
00:18:19,240 --> 00:18:22,799
Zgłasza się do nas bardzo wiele osób,
które chce sprawdzić,

273
00:18:22,840 --> 00:18:26,719
czy te trudności, które maja w życiu,
czy faktycznie to jest ADHD.

274
00:18:26,760 --> 00:18:29,119
Postawienie diagnozy może zmienić
bardzo dużo,

275
00:18:29,160 --> 00:18:32,759
ponieważ możemy wprowadzić
odpowiednie działania terapeutyczne,
w tym farmakoterapie.

276
00:18:32,800 --> 00:18:35,319
Katarzyna Trąbicka przyznaje,
że dzięki diagnozie

277
00:18:35,360 --> 00:18:38,639
w końcu udało jej się opanować
wewnętrzny chaos.

278
00:18:38,680 --> 00:18:45,799
Z tego, co wiem, to średni wiek
diagnozy u kobiet to 37. rok życia,

279
00:18:45,840 --> 00:18:49,079
a ile by to zmieniło w życiu,
gdyby przez te 37 lat wiedzieć.

280
00:18:49,120 --> 00:18:52,039
Bo ADHD mocno odbija się
na życiu prywatnym i zawodowym.

281
00:18:52,080 --> 00:18:55,399
Z jednej strony pozwala na niesamowitą
kreatywność,

282
00:18:55,440 --> 00:18:59,999
z drugiej oznacza ogromne trudności
w skupieniu uwagi
i dotrzymywaniu terminów.

283
00:19:00,040 --> 00:19:04,759
Na początku przechodzi się żałobę
po straconym dzieciństwie,

284
00:19:04,800 --> 00:19:07,879
po straconych latach nastoletnich,
straconych pod tym względem,

285
00:19:07,920 --> 00:19:10,959
że człowiek cały czas myślał,
że coś jest z nim nie tak.

286
00:19:11,000 --> 00:19:14,359
Aneta Korycińska,
jedna z najbardziej znanych w Polsce
polonistek,

287
00:19:14,400 --> 00:19:17,959
przyznaje, że diagnoza
była punktem zwrotnym w jej życiu.

288
00:19:18,000 --> 00:19:23,159
Po psychoedukacji, po diagnozie
zdecydowałam, że mogę być mamą,

289
00:19:23,200 --> 00:19:25,399
bo wiem, jak funkcjonować.

290
00:19:25,440 --> 00:19:29,839
Liczba diagnoz w ciągu ostatnich
5 lat wzrosła prawie dwukrotnie,
do 64 tys. w 2024 roku.

291
00:19:29,880 --> 00:19:37,639
Jednak eksperci szacują,
że realna liczba osób z ADHD
jest kilkukrotnie wyższa

292
00:19:37,680 --> 00:19:40,359
i może sięgać nawet miliona osób.

293
00:19:40,400 --> 00:19:44,119
Marcin ma 9 lat i w swoim życiu
przeżył więcej niż niejeden dorosły.

294
00:19:44,160 --> 00:19:46,599
Cierpi na niewydolność nerek.

295
00:19:46,640 --> 00:19:50,439
Tata chłopca nie żyje,
mama decyzją sądu
nie może się nim opiekować.

296
00:19:50,480 --> 00:19:52,959
Dzieciństwo spędzał głównie
w szpitalu.

297
00:19:53,000 --> 00:19:55,039
Po opowiedzeniu jego historii
w programie "Reporterzy",

298
00:19:55,080 --> 00:19:58,519
do MOPS-u zgłosiła się pani Ewelina.

299
00:19:58,560 --> 00:20:02,759
Dzięki niej Marcin czeka
na przeszczep już w domu.

300
00:20:02,800 --> 00:20:08,399
Czarny mary, hokus pokus.

301
00:20:09,520 --> 00:20:14,919
Gdybyś miał taką czarodziejską
różdżkę, to jakie czary byś robił?

302
00:20:14,960 --> 00:20:16,599
Nerka.

303
00:20:16,640 --> 00:20:22,239
Przez dwa lata domem
dla 9-letniego dziś Marcina,

304
00:20:22,280 --> 00:20:25,799
cierpiącego na niewydolność nerek,
była szpitala sala.

305
00:20:25,840 --> 00:20:30,079
Tata chłopca nie żyje,
mama nie może się nim opiekować.

306
00:20:30,120 --> 00:20:35,879
Nie było też rodziny zastępczej.

307
00:20:35,920 --> 00:20:42,039
To jest moje łóżko.

308
00:20:42,080 --> 00:20:47,079
Mam nawet miśka.

309
00:20:47,120 --> 00:20:48,799
A czego ci brakuje?

310
00:20:48,840 --> 00:20:49,679
Domu.

311
00:20:49,720 --> 00:20:51,399
Historię dializowanego codziennie
chłopca, który w szpitalu mieszkał
dwa lata,

312
00:20:51,440 --> 00:20:54,279
w lipcu ubiegłego roku opowiedział
Wojciech Królikowski

313
00:20:54,320 --> 00:20:57,639
z programu "Reporterzy" TVP.

314
00:20:57,680 --> 00:21:00,799
Materiał zobaczyła pani Ewelina.

315
00:21:00,840 --> 00:21:02,519
I zdecydowała się zostać
mamą zastępczą Marcina.

316
00:21:02,560 --> 00:21:03,999
To była chyba niedziela.

317
00:21:04,040 --> 00:21:06,679
I w poniedziałek zadzwoniłam
do MOPS-u w Katowicach.

318
00:21:06,720 --> 00:21:10,039
Zapytałam, czy jest
ktoś zainteresowany,
żeby Marcina zabrać.

319
00:21:10,080 --> 00:21:13,839
No i taka była informacja, że nie.

320
00:21:13,880 --> 00:21:17,679
W październiku ubiegłego roku
odbyła się rozprawa.

321
00:21:17,720 --> 00:21:21,719
Sąd zdecydował, że pani Ewelina
może zająć się chłopcem.

322
00:21:21,760 --> 00:21:27,039
Ten pierwszy wieczór,
kiedy zasypiałeś u pani Eweliny,
zamiast w tej swojej izolatce.

323
00:21:27,080 --> 00:21:28,199
Co wtedy czułeś?

324
00:21:28,240 --> 00:21:34,319
Że w końcu nie będę w szpitalu
i w końcu będę mógł zasnąć
we własnym łóżku.

325
00:21:34,360 --> 00:21:37,439
A jakie to było uczucie?

326
00:21:37,480 --> 00:21:42,839
Że jestem zachwycony.

327
00:21:42,880 --> 00:21:47,359
Jesteśmy bardzo wdzięczni,
że rzeczywiście temat
został nagłośniony na tyle,

328
00:21:47,400 --> 00:21:51,839
że udało się znaleźć rodzinę zastępczą
dla tego chłopca.

329
00:21:51,880 --> 00:21:56,479
Wiemy o tym,
że jest dobrze zaopiekowany,

330
00:21:56,520 --> 00:22:00,999
wiemy, że mógł wrócić do normalnej
szkoły, do normalnego środowiska.

331
00:22:01,040 --> 00:22:06,759
Jeszcze rok temu Marcin
marzył o domu, wyjściu na spacer,
pojechaniu na wakacje.

332
00:22:06,800 --> 00:22:09,439
Dziś ma rodzinę, chodzi do szkoły,
jest też na liście do przeszczepu.

333
00:22:09,480 --> 00:22:10,919
Czeka na nową nerkę.

334
00:22:10,960 --> 00:22:13,159
W szpitalu była tylko jedna lekcja.

335
00:22:13,200 --> 00:22:14,959
A w szkole pięć.

336
00:22:15,000 --> 00:22:18,319
Pani mi mówi, że jestem mądry chłopak.

337
00:22:18,360 --> 00:22:22,679
W przyszłości chłopiec
chce być opiekunem
osób niepełnosprawnych.

338
00:22:22,720 --> 00:22:27,159
Lubię pomagać.

339
00:22:27,200 --> 00:22:30,479
A dlaczego warto pomagać?

340
00:22:30,520 --> 00:22:34,719
Żeby świat był lepszy.

341
00:22:34,760 --> 00:22:40,119
Mogliby spokojnie odpoczywać,
ale ani myślą o zakończeniu pracy.

342
00:22:40,160 --> 00:22:47,519
Liczba aktywnych zawodowo seniorów
osiągnęła rekordowy poziom.

343
00:22:47,560 --> 00:22:51,599
Część chce mieć dodatkowe zajęcie,
ale wielu dorabia, bo musi.

344
00:22:51,640 --> 00:22:53,519
Demografia i niskie świadczenia
wymuszają aktywność.

345
00:22:53,560 --> 00:22:58,119
Jednak nie tylko o pieniądze chodzi.

346
00:22:58,160 --> 00:23:03,639
Także o kontakty społeczne
i poczucie przynależności do zespołu,
które jest nie do przecenienia.

347
00:23:03,680 --> 00:23:05,639
Dla niego czas płynie wolniej.

348
00:23:05,680 --> 00:23:07,479
Pan Stanisław ma 75 lat.

349
00:23:07,520 --> 00:23:08,999
Jako zegarmistrz pracuje od 61.

350
00:23:09,040 --> 00:23:18,559
Naukę zaczynałem w wieku 14 lat,
w 1965 u mistrza uczeń musiał być,
przy warsztacie pracować,

351
00:23:18,600 --> 00:23:26,799
później egzamin czeladniczy,
mistrzowski.

352
00:23:26,840 --> 00:23:35,479
Przez jego ręce przeszły
tysiące zegarków.

353
00:23:35,520 --> 00:23:41,119
I jeszcze niejeden przejdzie.

354
00:23:41,320 --> 00:23:42,799
Może się urodziłem po to,
żeby tak pracować.

355
00:23:42,840 --> 00:23:44,519
Nie myślałem kiedyś,
że tak będzie.

356
00:23:44,560 --> 00:23:46,519
Ale skoro zdrowie pozwala.

357
00:23:46,560 --> 00:23:49,799
Najnowsze dane Głównego Urzędu
Statystycznego pokazują,

358
00:23:49,840 --> 00:23:52,359
że już co dziesiąta osoba
w wieku emerytalnym
w Polsce nadal pracuje.

359
00:23:52,400 --> 00:23:56,839
To oznacza, że mamy niemal
900 tysięcy pracujących emerytów.

360
00:23:56,880 --> 00:24:00,559
I to najwięcej w historii
naszego społeczeństwa.

361
00:24:00,600 --> 00:24:06,679
Od czwartego kwartału 2021 roku,
zwiększyli swój udział
o 0,6 punktu procentowego.

362
00:24:06,720 --> 00:24:12,439
Prawie 60% pracujących
na emeryturze to kobiety.

363
00:24:12,480 --> 00:24:21,559
W ubiegłym roku ich średnia emerytura
była o około 1500 złotych
niższa niż świadczenie mężczyzn.

364
00:24:21,600 --> 00:24:23,559
Tamara Hachulska od ponad 30 lat
uczy języka angielskiego.

365
00:24:23,600 --> 00:24:25,799
Nie zrezygnowała z pracy nawet,
gdy przekroczyła wiek emerytalny.

366
00:24:25,840 --> 00:24:29,599
Po przeliczeniu tego,
jaka może być emerytura,

367
00:24:29,640 --> 00:24:33,199
postanowiłam, że trzeba jeszcze
trochę popracować.

368
00:24:33,240 --> 00:24:37,319
Jeżeli tylko jest taka możliwość
i będę potrzebna i mogę służyć
swoimi doświadczeniami, pasją,

369
00:24:37,360 --> 00:24:45,879
to jak najbardziej.

370
00:24:45,920 --> 00:24:50,959
Bo nie tylko o pieniądze
chodzi emerytom.

371
00:24:51,000 --> 00:24:55,879
Mają kontakt z ludźmi,
więc nie ma takiej
izolacji społecznej.

372
00:24:55,920 --> 00:24:58,079
Są aktywni pod względem
intelektualnym,

373
00:24:58,120 --> 00:25:01,839
pod względem fizycznym,
a więc to na pewno pozytywnie
przekłada się na samopoczucie.

374
00:25:01,880 --> 00:25:04,719
Aktywność zawodowa w wieku
emerytalnym przynosi wiele korzyści.

375
00:25:04,760 --> 00:25:06,759
Mamy starzejące się społeczeństwo,
mamy deficyty pracowników
na rynku pracy,

376
00:25:06,800 --> 00:25:08,439
emeryci mogą tę lukę
skutecznie uzupełniać.

377
00:25:08,480 --> 00:25:09,799
Mogą też przekazywać swoją wiedzę,
jak pan Stanisław.

378
00:25:09,840 --> 00:25:12,079
Nawet panie nauczycielki
ze szkoły przyprowadzają dzieci,

379
00:25:12,120 --> 00:25:14,439
żeby coś im powiedzieć
o zegarmistrzostwie, zegarach.

380
00:25:14,480 --> 00:25:16,719
Trend aktywności zawodowej seniorów
będzie się utrzymywał.

381
00:25:16,760 --> 00:25:18,599
Wynika to z rosnącej liczby osób
w wieku emerytalnym

382
00:25:18,640 --> 00:25:22,599
i wydłużającej się
średniej długości życia.

383
00:25:31,280 --> 00:25:34,039
Kościoły w Belgii w Wielkanoc
pękają w szwach.

384
00:25:34,080 --> 00:25:38,639
Większość odwiedzających to jednak
nie wierzący,

385
00:25:38,680 --> 00:25:43,319
a turyści szukający
nie tyle duchowych,
co artystycznych wrażeń.

386
00:25:43,360 --> 00:25:48,479
Obrazy Rubensa, które na co dzień
zdobią ściany świątyń,

387
00:25:48,520 --> 00:25:50,999
do muzeów i mieszczących się w nich
sal konserwatorskich

388
00:25:51,040 --> 00:25:53,399
trafiają dopiero wówczas,
gdy wymagają restauracji.

389
00:25:53,440 --> 00:25:57,599
Milimetr po milimetrze,
restauracja obrazów bywa żmudna,

390
00:25:57,640 --> 00:26:01,799
choć odnawiający arcydzieła
belgijskich mistrzów,
Breugla czy Rubensa,

391
00:26:01,840 --> 00:26:04,439
czują się zaszczyceni.

392
00:26:04,480 --> 00:26:07,119
Gdy ściągamy kolejne warstwy farby
dodane później, odkrywamy oryginał,

393
00:26:07,160 --> 00:26:09,679
na którym czasem można znaleźć
nawet odciski palca artysty.

394
00:26:09,720 --> 00:26:12,999
Czasem do renowacji
trzeba przystosować całą salę
w muzeum,

395
00:26:13,040 --> 00:26:18,199
jeśli obraz, jak dzieła Rubensa,
ma olbrzymie rozmiary.

396
00:26:18,240 --> 00:26:22,119
Nad tym obrazem Rubensa
pracowaliśmy w szóstkę.

397
00:26:22,160 --> 00:26:27,319
Wiele miesięcy spędziliśmy
na rusztowaniu ze względu
na jego wielkość.

398
00:26:27,360 --> 00:26:35,599
Do renowacji trafiło właśnie
kolejne dzieło Rubensa,

399
00:26:35,640 --> 00:26:38,279
jeden z jego trzech słynnych
paschalnych tryptyków,

400
00:26:38,320 --> 00:26:40,479
przedstawiający
Zmartwychwstanie Chrystusa.

401
00:26:40,520 --> 00:26:43,039
Dwa pozostałe monumentalne dzieła
obrazujące "Podniesienie Krzyża"
i "Zdjęcie z Krzyża" można nadal,

402
00:26:43,080 --> 00:26:44,839
wchodząc prosto z ulicy,
podziwiać w Katedrze w Antwerpii,

403
00:26:44,880 --> 00:26:48,639
gdzie 6 wieków temu na zamówienie
wiernych namalował je mistrz baroku.

404
00:26:48,680 --> 00:26:52,079
W obrazach Rubensa najbardziej
charakterystyczny jest ruch,

405
00:26:52,120 --> 00:26:56,079
który widać w mięśniach mężczyzn
na "Podniesieniu Krzyża".

406
00:26:56,120 --> 00:26:59,159
Oglądając obraz,
stajemy się jego częścią.

407
00:26:59,200 --> 00:27:03,559
Taki był zamysł artysty.

408
00:27:03,600 --> 00:27:06,919
Odnawianie arcydzieł sztuki
często ciągnie się latami.

409
00:27:06,960 --> 00:27:09,119
Restauracja tego słynnego
ołtarza gandawskiego braci van Eyckow,

410
00:27:09,160 --> 00:27:12,559
przedstawiającego adorację
mistycznego baranka,
trwa już 15. rok.

411
00:27:12,600 --> 00:27:17,439
Gdy odnowiona dolna część ołtarza
wróciła do kościoła,

412
00:27:17,480 --> 00:27:22,959
a świat obiegła informacja o tym,
że po restauracji mistyczny baranek
otrzymał ludzką twarz,

413
00:27:23,000 --> 00:27:27,559
liczba turystów eksplodowała.

414
00:27:27,600 --> 00:27:32,359
Katedrę w Gandawie tylko
w ubiegłym roku odwiedziło
półtora miliona ludzi.

415
00:27:32,400 --> 00:27:37,519
Trudno jest znaleźć balans
między liturgią, turystyką i kulturą.

416
00:27:37,560 --> 00:27:41,919
Za każdym razem przypominamy,
że katedra to przede wszystkim
miejsce modlitwy.

417
00:27:41,960 --> 00:27:47,159
Belgijscy księża i współpracujący
z nimi przewodnicy wciąż
uważają jednak,

418
00:27:47,200 --> 00:27:50,479
że religijne arcydzieła
powinny pozostać w miejscach,

419
00:27:50,520 --> 00:27:52,679
do których były pierwotnie
przeznaczone,

420
00:27:52,720 --> 00:27:59,879
nawet jeśli przez to
atmosfera w kościołach

421
00:27:59,920 --> 00:28:04,959
częściej przypomina tę
w galeriach sztuki.

422
00:28:05,000 --> 00:28:10,239
Tej sztuki nie da się zrozumieć,
nie znając religii katolickiej,

423
00:28:10,280 --> 00:28:17,359
dlatego opowiadając o obrazach
przypominamy i tłumaczymy
podstawy chrześcijaństwa.

424
00:28:17,400 --> 00:28:20,479
Taka ewangelizacja religijnymi
arcydziełami sztuki to również próba
przyciągnięcia do kościoła

425
00:28:20,520 --> 00:28:22,879
odchodzących z niego wiernych.

426
00:28:22,920 --> 00:28:26,719
Ja już państwu dziękuję,
czas na Pytanie Dnia.

427
00:28:26,760 --> 00:28:28,959
Gościem Aleksandry Pawlickiej
będzie dr Anna Materska-Sosnowska,

428
00:28:29,000 --> 00:28:31,799
politolożka
z Uniwersytetu Warszawskiego.

429
00:28:31,840 --> 00:28:34,919
Spokojnego wieczoru.

430
00:28:35,200 --> 00:29:49,839