1
00:00:40,280 --> 00:00:43,919
To jedno z najważniejszych
wydarzeń politycznych w tym roku.

2
00:00:43,960 --> 00:00:46,599
Węgrzy głosują
w wyborach parlamentarnych.

3
00:00:46,640 --> 00:00:47,959
To moment przełomowy,

4
00:00:48,000 --> 00:00:50,359
który może zadecydować
o przyszłości kraju

5
00:00:50,400 --> 00:00:52,639
rządzonego od 16 lat
przez Viktora Orbana.

6
00:00:52,680 --> 00:00:56,199
Jak długa będzie droga Węgier
do demokratyzacji i derusyfikacji?

7
00:00:56,240 --> 00:00:57,959
Kim jest rywal lidera Fideszu?

8
00:00:58,000 --> 00:01:01,079
Co wynik tych wyborów oznacza
dla Polski i całej Europy?

9
00:01:01,120 --> 00:01:04,479
Już teraz głos przekazuję
Markowi Czyżowi,
który jest w Budapeszcie.

10
00:01:04,520 --> 00:01:06,599
Dobry wieczór, Marku.

11
00:01:06,800 --> 00:01:12,919
Małe państwo w środkowej Europie,
a jednak dziś ogniskuje uwagę
tej wielkiej Europy i nie tylko.

12
00:01:12,960 --> 00:01:16,079
Dla jednych enfant terrible
wspólnoty europejskiej,

13
00:01:16,120 --> 00:01:19,239
dla innych niepokorny kraj
z odważnym przywódcą,

14
00:01:19,280 --> 00:01:22,639
dla wszystkich niewiadoma,
bo przyszłość opiszą te wybory.

15
00:01:22,680 --> 00:01:25,319
Jesteśmy
w kluczowych miejscach tej elekcji.

16
00:01:25,360 --> 00:01:27,879
Sztab Viktora Orbana
- Daniel Chaliński,

17
00:01:27,920 --> 00:01:30,679
w sztabie Petera Magyara
Bartosz Filipowicz,

18
00:01:30,720 --> 00:01:34,439
a informacje
z Państwowej Komisji Wyborczej
ma Rafał Miżejewski.

19
00:01:34,480 --> 00:01:35,999
I od tego zaczynamy.

20
00:01:36,040 --> 00:01:38,959
Jak ten proces przebiegnie?

21
00:01:49,320 --> 00:01:52,159
Lokale wyborcze zamknięte.

22
00:01:52,200 --> 00:01:54,559
Teraz rozpoczyna się
liczenie głosów.

23
00:01:54,600 --> 00:01:57,399
Planowo za kilkadziesiąt minut

24
00:01:57,440 --> 00:02:02,519
powinny spływać
pierwsze cząstkowe wyniki.

25
00:02:02,560 --> 00:02:04,679
Na razie możemy mówić
jedynie o frekwencji.

26
00:02:04,720 --> 00:02:06,319
Wiadomo, że jest rekordowa,

27
00:02:06,360 --> 00:02:08,559
ale jeszcze nie ostateczna.

28
00:02:08,600 --> 00:02:10,919
Do godziny siedemnastej,

29
00:02:10,960 --> 00:02:14,759
czyli 2 godziny
przed zamknięciem lokali wyborczych,

30
00:02:14,800 --> 00:02:25,759
ta frekwencja wyniosła
ponad 74 procent.

31
00:02:25,800 --> 00:02:29,399
Węgrzy pobili frekwencyjny rekord
sprzed ponad 20 lat.

32
00:02:29,440 --> 00:02:40,959
Frekwencja jeszcze
może się powiększyć.

33
00:02:41,000 --> 00:02:49,559
Zdecydowana większość Węgrów
jest przekonana,

34
00:02:49,600 --> 00:02:52,359
że ostatecznie ta frekwencja
może przekroczyć 80%.

35
00:02:52,400 --> 00:02:58,119
Frekwencyjnym liderem wśród miast
jest Gior.

36
00:02:58,160 --> 00:03:01,319
Tam w wyborach zagłosowało
blisko 80% wyborców.

37
00:03:01,360 --> 00:03:05,159
16 lat absolutnej władzy to czas,
w którym do władzy można przywyknąć.

38
00:03:05,200 --> 00:03:08,439
W slalomie między unijnymi funduszami
a retoryką nacjonalisty

39
00:03:08,480 --> 00:03:11,799
Viktor Orban zbudował pomnik
swojej politycznej popularności,

40
00:03:11,840 --> 00:03:14,199
ale w dniu wyborów sondaże
burzą ten obelisk.

41
00:03:14,240 --> 00:03:17,639
W sztabie Viktora Orbana
jest Daniel Chaliński.

42
00:03:17,680 --> 00:03:19,799
Witaj. Jak nastroje?

43
00:03:27,840 --> 00:03:33,959
Wyczuwana jest nerwowość,

44
00:03:34,000 --> 00:03:38,239
ale na razie w sztabie Orbana
są pustki.

45
00:03:38,280 --> 00:03:44,679
Dopiero pojawiają się
pierwsi politycy.

46
00:03:44,720 --> 00:03:46,999
Godzinę temu przyjechała tutaj
spora grupa,

47
00:03:47,040 --> 00:03:50,359
w której mógł być premier Orban.

48
00:03:50,400 --> 00:03:55,799
W godzinach wieczornych
ze sceny ma przemawiać
do swoich wyborców.

49
00:03:55,840 --> 00:03:58,039
Ta kampania była brutalna i nierówna.

50
00:03:58,080 --> 00:04:02,559
Politycy Fideszu codziennie oskarżali

51
00:04:02,600 --> 00:04:05,599
opozycyjną partię

52
00:04:05,640 --> 00:04:07,599
o ingerencję zewnętrzną
w te wybory.

53
00:04:07,640 --> 00:04:14,999
Orban z pewnością zdaje sobie sprawę,

54
00:04:15,040 --> 00:04:16,439
że dzisiaj to jest jego
"być albo nie być".

55
00:04:16,480 --> 00:04:18,279
Wzgórze zamkowe w Budapeszcie.

56
00:04:18,320 --> 00:04:20,279
To tu Viktor Orban zakończył kampanię.

57
00:04:20,320 --> 00:04:24,199
Odniesiemy takie zwycięstwo,
że zaskoczymy wszystkich,
a może nawet nas samych.

58
00:04:24,240 --> 00:04:27,359
Na ostatnim wiecu tłumy,
choć nie tak liczne, jak zakładano.

59
00:04:27,400 --> 00:04:31,199
Chcemy polityków,
którzy wyznają wartości
chrześcijańskie i patriotyczne.

60
00:04:31,240 --> 00:04:35,999
Wyborców Fideszu
nie interesuje inflacja i to,
że Węgry są najbiedniejszym krajem UE.

61
00:04:36,040 --> 00:04:37,519
Orban to dobry polityk.

62
00:04:37,560 --> 00:04:40,879
W języku angielskim
można by go określić jako "maverick".

63
00:04:40,920 --> 00:04:42,959
Niezależny, idący własną drogą.

64
00:04:43,000 --> 00:04:46,359
Ta droga, choćby w trakcie kampanii,
nie należała do udanych.

65
00:04:46,400 --> 00:04:47,999
Taka straszna kampania.

66
00:04:48,040 --> 00:04:49,919
Jeszcze nie było na Węgrzech.

67
00:04:49,960 --> 00:04:52,359
To był obłęd. Kłamstwo, kłamstwo.

68
00:04:52,400 --> 00:04:53,759
I to wystarczy już.

69
00:04:53,800 --> 00:04:56,839
Orban postawił przede wszystkim
na politykę strachu.

70
00:04:56,880 --> 00:04:59,719
To ona ma doprowadzić go
do zwycięstwa.

71
00:04:59,760 --> 00:05:03,399
Kampania Orbana była początkowo
wymierzona przeciwko Magyarowi.

72
00:05:03,440 --> 00:05:06,679
Później zmienił strategię
i zaczął atakować Zełenskiego.

73
00:05:06,720 --> 00:05:09,999
Wrogość wobec Kijowa
to główne paliwo kampanii Orbana.

74
00:05:10,040 --> 00:05:12,239
O walczącej Ukrainie mówił tak:

75
00:05:12,280 --> 00:05:14,559
To jest państwo terrorystyczne!

76
00:05:14,600 --> 00:05:17,599
Nasi synowie
nie będą umierać za Ukrainę!

77
00:05:17,640 --> 00:05:20,519
To prawda,
że Węgry nie będą umierać za Ukrainę,

78
00:05:20,560 --> 00:05:23,239
bo nikt nie wciąga Węgier
do tej wojny.

79
00:05:23,280 --> 00:05:25,319
To tylko narracja Fideszu.

80
00:05:25,360 --> 00:05:29,719
Peter Magyar zadeklarował,
że oczywiście nie ma takiego planu.

81
00:05:29,760 --> 00:05:32,039
Były też takie wyborcze hasła.

82
00:05:32,080 --> 00:05:34,639
Bruksela to zagrożenie
dla suwerenności

83
00:05:34,680 --> 00:05:38,479
- w przeciwieństwie do Rosji,
z którą Viktor Orban
jest zaprzyjaźniony.

84
00:05:38,520 --> 00:05:41,959
Czy na miejscu Zełenskiego
oddałby pan swoje terytoria Rosji?

85
00:05:42,000 --> 00:05:44,519
Mam szczęście,
że nie jestem Zełenskim.

86
00:05:44,560 --> 00:05:48,599
Jak wynika
z opublikowanej przez dziennikarzy
rozmowy Orbana z Putinem,

87
00:05:48,640 --> 00:05:51,839
premier Węgier miał wyrazić gotowość
do pomocy Kremlowi.

88
00:05:51,880 --> 00:05:55,119
Do tego węgierski minister
spraw zagranicznych

89
00:05:55,160 --> 00:05:58,639
przekazywał Ławrowowi informacje
o kluczowych decyzjach Brukseli.

90
00:05:58,680 --> 00:06:01,999
Nie chcę żyć w kraju,
który ma powiązania
ze wschodnią stroną.

91
00:06:02,040 --> 00:06:04,279
Musimy utrzymywać
stosunki dyplomatyczne,

92
00:06:04,320 --> 00:06:06,599
ale te relacje są głębsze,
niż powinny być.

93
00:06:06,640 --> 00:06:08,159
Choć nie zawsze tak było.

94
00:06:08,200 --> 00:06:14,359
37 lat temu Orban zaczynał
od nawoływania do wycofania
wojsk radzieckich z Węgier.

95
00:06:14,400 --> 00:06:17,439
Dziś hasłem Orbana
"Rosjanie do domu!"

96
00:06:17,480 --> 00:06:20,719
w premiera Węgier uderzają
jego przeciwnicy.

97
00:06:20,760 --> 00:06:22,439
Jak stoją na wieży, chodzą.

98
00:06:22,480 --> 00:06:27,439
Bliskie relacje Orbana z Putinem
nie przeszkadzały też
prezydentowi Nawrockiemu.

99
00:06:27,480 --> 00:06:29,999
Ten kilka tygodni temu
odwiedził Budapeszt.

100
00:06:30,040 --> 00:06:32,199
Podobnie jak wiceprezydent USA.

101
00:06:32,240 --> 00:06:37,359
Te wybory prawdopodobnie wygra się
lodówką i kieszeniami,
a nie sprawami zagranicznymi.

102
00:06:37,400 --> 00:06:41,679
Mówi nam Piotr Piętka,
polski dziennikarz
mieszkający od lat na Węgrzech.

103
00:06:41,720 --> 00:06:45,159
Jego zdaniem
ludzi najbardziej bulwersuje to,

104
00:06:45,200 --> 00:06:48,439
jak ogromne pieniądze
rząd mógł ukraść obywatelom.

105
00:06:48,480 --> 00:06:53,559
Węgrzy, kiedy nie mieli
obciętych pieniędzy z UE,
dostawali na głowę więcej niż Polacy.

106
00:06:53,600 --> 00:06:57,679
Teoretycznie tych pieniędzy
było więcej,
ale ich tak bardzo nie widać.

107
00:06:58,000 --> 00:07:01,759
W sprawach krajowych
Orban unikał nowych obietnic.

108
00:07:01,800 --> 00:07:05,439
Nie proponował też
konkretnych rozwiązań,
tak by polepszyć życie obywateli.

109
00:07:05,480 --> 00:07:06,719
Tuż po głosowaniu...

110
00:07:06,760 --> 00:07:08,119
Jestem tu, żeby wygrać!

111
00:07:08,160 --> 00:07:12,159
...zadeklarował,
że w przypadku przegranej
pogratuluje zwycięzcy.

112
00:07:12,200 --> 00:07:15,359
A taki scenariusz
dla tych polskich polityków,

113
00:07:15,400 --> 00:07:18,839
którzy przed wymiarem sprawiedliwości
ukryli się na Węgrzech,

114
00:07:18,880 --> 00:07:20,359
byłby problemem.

115
00:07:20,400 --> 00:07:24,839
Nie chcemy udzielać azylu
żadnym przestępcom,
skądkolwiek by pochodzili.

116
00:07:25,560 --> 00:07:27,159
Myśli pan, że są spakowani?

117
00:07:27,200 --> 00:07:31,119
Ja myślę,
że cały czas oni są spakowani,
bo oni wiedzą, co ich spotka.

118
00:07:31,160 --> 00:07:35,039
Oni czują przecież to wszystko,
co tutaj się dzieje,
że idzie fala zmian.

119
00:07:35,080 --> 00:07:38,719
Zbigniewowi Ziobrze
i Marcinowi Romanowskiemu

120
00:07:38,760 --> 00:07:42,759
grozi wiele lat więzienia za udział
w zorganizowanej grupie przestępczej.

121
00:07:42,800 --> 00:07:45,479
Chodzi o Fundusz Sprawiedliwości.

122
00:07:49,360 --> 00:07:51,439
Do partii Orbana ma dziś daleko,

123
00:07:51,480 --> 00:07:52,999
ale nie zawsze tak było.

124
00:07:53,040 --> 00:07:54,839
Z jej środowiska się wywodzi,

125
00:07:54,880 --> 00:07:58,639
był nawet mężem
szefowej resortu sprawiedliwości
z ramienia Fideszu.

126
00:07:58,680 --> 00:08:02,199
Ale dziś staje naprzeciwko Orbana
ze swoją przewagą w sondażach

127
00:08:02,240 --> 00:08:05,599
i chce zmienić scentralizowane
i skorumpowane państwo.

128
00:08:05,640 --> 00:08:09,359
Teraz sztab Petera Magyara
i Bartosz Filipowicz.

129
00:08:09,400 --> 00:08:12,199
Witaj. Czy rośnie wiara w sukces?

130
00:08:22,200 --> 00:08:25,759
Zdecydowanie tak.

131
00:08:25,800 --> 00:08:31,479
Patrząc na to,

132
00:08:31,520 --> 00:08:34,279
ile osób przyszło
na powyborczy wiec Tiszy,

133
00:08:34,320 --> 00:08:35,879
dołączy też Peter Magyar,

134
00:08:35,920 --> 00:08:38,319
który przemawia do wyborców
ze swojego biura.

135
00:08:38,360 --> 00:08:42,159
Węgrzy znowu napisali
historię swojego kraju.

136
00:08:42,200 --> 00:08:46,359
Patrząc
na rekordową frekwencję,

137
00:08:46,400 --> 00:08:50,319
według zgromadzonych
to wysoka frekwencja

138
00:08:50,360 --> 00:08:53,119
ma pomóc opozycji przejąć
pełnię władzy w państwie.

139
00:08:53,160 --> 00:08:55,559
Wiatr zmiany znad Dunaju
wiał od bardzo dawna.

140
00:08:55,600 --> 00:08:57,599
W ostatnich tygodniach
kampanii wyborczej

141
00:08:57,640 --> 00:09:00,199
to była prawdziwa wichura.

142
00:09:00,240 --> 00:09:02,199
Patrząc chociażby
na ostatnie sondaże,

143
00:09:02,240 --> 00:09:07,119
bo przed samymi głosowaniami

144
00:09:07,160 --> 00:09:10,159
sondaże dawały
nawet kilkanaście
punktów procentowych więcej

145
00:09:10,200 --> 00:09:11,399
niż dla Fideszu.

146
00:09:11,440 --> 00:09:15,479
Teraz albo nigdy to hasło,

147
00:09:15,520 --> 00:09:20,639
które widzieliśmy
chyba na każdym wiecu wyborczym.

148
00:09:20,680 --> 00:09:23,759
To jest hasło,
które lider opozycji
powtarzał tysiące razy.

149
00:09:23,800 --> 00:09:27,039
Lokale wyborcze w Budapeszcie
od rana przeżywały oblężenie.

150
00:09:27,080 --> 00:09:29,839
Młodsi i starsi
- wszyscy czuli wagę tych wyborów.

151
00:09:29,880 --> 00:09:32,599
Możemy zobaczyć
nawet ponad 80% frekwencji.

152
00:09:32,640 --> 00:09:35,039
Gergo przyszedł zagłosować za zmianą.

153
00:09:35,080 --> 00:09:38,799
Węgry zatraciły drogę
europejskich demokracji
w wielu aspektach.

154
00:09:38,840 --> 00:09:43,479
Chcę zobaczyć rząd,
który nie boi się powiedzieć,
że zostaniemy w UE na zawsze.

155
00:09:43,520 --> 00:09:49,599
Podobne obawy, oddalenie od Europy
i zmierzch demokracji,
wyrażało dziś wielu wyborców Tiszy.

156
00:09:49,640 --> 00:09:52,599
Myślę, że to w zasadzie
nasza ostatnia szansa,

157
00:09:52,640 --> 00:09:57,799
by zobaczyć na Węgrzech coś
choćby w najmniejszym stopniu
przypominającego demokrację.

158
00:09:57,840 --> 00:10:02,719
To jest najważniejsze,
aby mieć lepszą przyszłość,
lepsze relacje z UE.

159
00:10:02,760 --> 00:10:04,919
Mam nadzieję, że wrócimy na Zachód.

160
00:10:04,960 --> 00:10:09,199
Powrót do europejskiej rodziny
w kampanii obiecywał im Peter Magyar.

161
00:10:09,240 --> 00:10:15,199
Tego dnia 23 lata temu głosowaliśmy
zdecydowaną większością
za przystąpieniem naszego kraju do UE,

162
00:10:15,240 --> 00:10:17,439
a dziś jesteśmy jej członkami.

163
00:10:17,480 --> 00:10:21,279
I teraz, wspólnie,
miliony Węgrów potwierdzi tę decyzję.

164
00:10:21,320 --> 00:10:23,079
Magyar wywodzi się z Fideszu.

165
00:10:23,120 --> 00:10:29,479
Z partii odszedł ponad dwa lata temu,
gdy ułaskawiono osobę
tuszującą aferę pedofilską.

166
00:10:29,520 --> 00:10:31,079
Wstydźcie się!

167
00:10:31,120 --> 00:10:34,879
Ogromny społeczny protest
był początkiem
opozycyjnego ruchu Tisza.

168
00:10:34,920 --> 00:10:39,559
W tym samym czasie
ludzie odczuwali już w portfelu
blokadę unijnych środków

169
00:10:39,600 --> 00:10:43,599
i drożyznę rosyjskich paliw,
od których uzależnione są Węgry.

170
00:10:43,640 --> 00:10:45,719
Zaczął wiać wiatr zmian.

171
00:10:45,760 --> 00:10:48,599
Ludzie
zaczęli zdawać sobie sprawę z tego,

172
00:10:48,640 --> 00:10:51,599
że tracą pieniądze,
a ich standard życia się obniża.

173
00:10:51,640 --> 00:10:53,039
Że stają się biedni?

174
00:10:53,080 --> 00:10:56,519
Tak, że stają się...
Właściwie my stajemy się biedni!

175
00:10:56,560 --> 00:10:59,799
O czym Magyar przypominał
na wszystkich spotkaniach,

176
00:10:59,840 --> 00:11:02,599
konfrontując sytuację
z korupcją w kraju.

177
00:11:02,640 --> 00:11:05,759
Rząd chciał pławić się w luksusie
- w zamkach i na jachtach.

178
00:11:05,800 --> 00:11:08,839
Nie chcieli naprawić
służby zdrowia czy edukacji.

179
00:11:08,880 --> 00:11:12,799
Naprawę obiecuje Tisza,
podobnie jak pieniądze
na infrastrukturę.

180
00:11:12,840 --> 00:11:16,879
Środki chce wziąć od skorumpowanych
i powiązanych z Fideszem ludzi.

181
00:11:16,920 --> 00:11:21,719
Chce stworzyć agencję, która sprawdzi
wszystkie publiczne kontrakty
z prywatnymi biznesami

182
00:11:21,760 --> 00:11:25,119
i odzyska publiczne pieniądze
w razie nieprawidłowości.

183
00:11:25,160 --> 00:11:29,079
133 mandaty na 199
to większość kwalifikowana,

184
00:11:29,120 --> 00:11:33,159
której Tisza potrzebuje
do zmiany konstytucji
i głębokich reform

185
00:11:33,200 --> 00:11:37,199
- w banku centralnym,
wymiarze sprawiedliwości
czy izbie kontroli.

186
00:11:37,240 --> 00:11:42,919
Tam wszędzie są ludzie,
którzy są na kluczowych stanowiskach,
ludzie związani z Fideszem.

187
00:11:42,960 --> 00:11:45,759
Żeby ich odsunąć,
to trzeba mieć dwie trzecie.

188
00:11:45,800 --> 00:11:49,079
Lider opozycji
obawia się oszustw wyborczych.

189
00:11:49,120 --> 00:11:54,159
Wiemy, że szykują się
do zorganizowanych oszustw wyborczych
w bardzo wielu województwach.

190
00:11:54,200 --> 00:11:59,479
Pojawiają się problemy
również z obsadą obserwatorów
w komisjach za granicą.

191
00:11:59,520 --> 00:12:04,359
Na uczciwe wybory i zmianę liczy
mieszkający w Polsce Miklos Mitrovits.

192
00:12:04,400 --> 00:12:08,519
W tym systemie już nie będzie lepiej,
nie będziemy lepiej żyć,

193
00:12:08,560 --> 00:12:11,079
nie będzie gospodarka
lepiej funkcjonować.

194
00:12:11,120 --> 00:12:15,679
Na antyrządowym proteście
w stolicy Węgier spotkaliśmy Dorę,
która mieszka w Austrii.

195
00:12:15,720 --> 00:12:18,719
Jak mówi, wyemigrowała
z powodu polityki Orbana.

196
00:12:18,760 --> 00:12:22,279
W Magyarze widzi ryzyko,
ale najważniejsza jest zmiana.

197
00:12:22,320 --> 00:12:27,479
Musimy zatrzymać się i zawrócić
po wszystkim,
co stało się przez ostatnich 16 lat.

198
00:12:27,520 --> 00:12:31,239
Magyar sprawia,
że jest na to nie tylko nadzieja,
ale i szansa.

199
00:12:31,280 --> 00:12:35,759
Po oddaniu głosu Peter Magyar
wyszedł z przesłaniem do wyborców.

200
00:12:35,800 --> 00:12:42,839
Wybieramy między Wschodem a Zachodem,
propagandą a uczciwą debatą publiczną,
korupcją a uczciwością,

201
00:12:42,880 --> 00:12:45,559
dalszym załamaniem się
usług publicznych

202
00:12:45,600 --> 00:12:49,879
albo powrotem funduszy unijnych
i ożywieniem węgierskiej gospodarki.

203
00:12:49,920 --> 00:12:54,359
Czy te słowa trafiły do Węgrów,
dowiemy się za kilkadziesiąt minut.

204
00:12:59,840 --> 00:13:02,319
Był 9 października 2011 roku.

205
00:13:02,360 --> 00:13:04,719
PiS przełykało gorycz
wyborczej porażki,

206
00:13:04,760 --> 00:13:08,959
a Jarosław Kaczyński mówił o dniu,
w którym w Warszawie będzie Budapeszt.

207
00:13:09,000 --> 00:13:11,719
Nad Dunajem
właśnie zaczynała się era Orbana,

208
00:13:11,760 --> 00:13:14,439
a Polska prawica
z podziwem śledziła jego marsz.

209
00:13:14,480 --> 00:13:18,919
Po 16 latach podziw jest
równie wielki jak obawa,
że to Warszawa może być w Budapeszcie.

210
00:13:18,960 --> 00:13:21,119
Skąd w PiS-ie ten podziw i ten strach

211
00:13:21,160 --> 00:13:24,119
i dlaczego dla przyszłości Europy
są to tak ważne wybory,

212
00:13:24,160 --> 00:13:26,319
o tym Anna Hałas.

213
00:13:26,360 --> 00:13:31,639
Chcieli mieć Budapeszt w Warszawie,
daj Boże, będą mieli Warszawę
w Budapeszcie.

214
00:13:31,680 --> 00:13:34,199
Te słowa Donalda Tuska
to nie tylko nawiązanie

215
00:13:34,240 --> 00:13:37,639
do marzenia Jarosława Kaczyńskiego
sprzed 15 lat.

216
00:13:37,680 --> 00:13:40,759
Będziemy mieli w Warszawie Budapeszt.

217
00:13:40,800 --> 00:13:42,759
To hasło symbolicznie pokazuje,

218
00:13:42,800 --> 00:13:46,839
jak przebiega linia
politycznego podziału
nie tylko w Polsce, na Węgrzech,

219
00:13:46,880 --> 00:13:48,119
ale i w Europie.

220
00:13:48,160 --> 00:13:51,119
Węgry są takim koniem trojańskim
Putina w Europie.

221
00:13:51,160 --> 00:13:54,839
Zwycięstwo demokratycznej opozycji
oznacza powrót Węgier do Europy.

222
00:13:54,880 --> 00:13:59,999
Na finiszu kampanii Viktora Orbana
w Budapeszcie pojechała wspierać
delegacja PiS.

223
00:14:00,040 --> 00:14:04,879
Mateusz Morawiecki poparcia udzielił
w tym spocie razem z innymi
prawicowymi liderami.

224
00:14:04,920 --> 00:14:09,599
Z kolei politycy KO dopingują
w Budapeszcie Petera Magyara.

225
00:14:09,640 --> 00:14:12,679
Trwa wojna, spadają na Ukrainę bomby,
gwałcone są kobiety,

226
00:14:12,720 --> 00:14:15,479
porywane są dzieci,
a Orban blokuje sankcje.

227
00:14:15,520 --> 00:14:18,919
Nie ma chyba dylematu żaden
przyzwoity człowiek.

228
00:14:22,840 --> 00:14:26,439
Premier mówi wprost
- stawką tych wyborów jest wschód
albo zachód.

229
00:14:26,480 --> 00:14:31,879
Wskazuje na antyunijną, antyukraińską,
czy wręcz prorosyjską politykę
Viktora Orbana,

230
00:14:31,920 --> 00:14:35,119
którego minister raportował
na Kreml na temat Unii.

231
00:14:35,160 --> 00:14:39,359
Peter Magyar w Budapeszcie krzyczy
razem z setkami tysięcy Węgrów:

232
00:14:39,400 --> 00:14:40,839
ruskie do domu!

233
00:14:40,880 --> 00:14:45,639
Bo ma dosyć rządów Orbana
i jego ekipy,

234
00:14:45,680 --> 00:14:50,799
która współpracowała na kolanach
z Putinem i jego ekipą.

235
00:14:50,840 --> 00:14:54,839
I która zdradzała interesy Węgrów
i Europy każdego dnia.

236
00:14:54,880 --> 00:14:57,919
Ale polska prawica liczy
na zwycięstwo Orbana.

237
00:14:57,960 --> 00:15:01,559
Jako silnego prawicowego przywódcy,
zdolnego do przeciwstawiania się

238
00:15:01,600 --> 00:15:03,319
federalistycznym zapędom UE.

239
00:15:03,360 --> 00:15:06,639
O stawce dla PiS-u tak niedawno
mówił Jarosław Kaczyński.

240
00:15:06,680 --> 00:15:11,919
Jeśli wygra Fidesz, jeżeli my wygramy,
jeżeli prawica wygra we Francji,

241
00:15:11,960 --> 00:15:17,639
Meloni rządzi już we Włoszech,
to może powstać tego rodzaju siła,

242
00:15:17,680 --> 00:15:20,399
która rzeczywiście
zacznie Europę zmieniać.

243
00:15:20,440 --> 00:15:23,519
Prorosyjską politykę Orbana
PiS tłumaczy tak:

244
00:15:23,560 --> 00:15:29,999
Węgry są uzależnione energetycznie
od Rosji i prawdopodobnie w tym Orban
upatrywał interesów Węgier.

245
00:15:30,880 --> 00:15:34,359
Z danych Eurostatu wynika,
że węgierska zależność
od rosyjskiej ropy

246
00:15:34,400 --> 00:15:37,199
wręcz wzrosła po ataku Rosji
na Ukrainę do 93%.

247
00:15:37,240 --> 00:15:39,759
Choć alternatywę oferowała Chorwacja.

248
00:15:39,800 --> 00:15:42,199
Viktor Orban w czasie,
kiedy ja byłem premierem,

249
00:15:42,240 --> 00:15:45,319
nigdy nie zablokował sankcji
na przykład na Rosje,

250
00:15:45,360 --> 00:15:49,639
bo wiem, że dzisiaj przypisuje się
jemu działania prorosyjskie

251
00:15:49,680 --> 00:15:54,399
i on bywa rzeczywiście za bardzo,
zdecydowanie za bardzo prorosyjski,

252
00:15:54,440 --> 00:15:57,159
ale patrzmy na fakty,
a nie tylko na słowa.

253
00:15:57,200 --> 00:16:00,999
Faktem jest, że Viktor Orban
spotykał się z Putinem
kilkanaście razy,

254
00:16:01,040 --> 00:16:04,239
w tym trzykrotnie po inwazji Rosji
na Ukrainę.

255
00:16:04,280 --> 00:16:06,639
Blokuje pomoc dla Kijowa,
sankcje dla Moskwy

256
00:16:06,680 --> 00:16:09,599
i zwrot pieniędzy dla Polski
za pomoc Ukrainie.

257
00:16:09,640 --> 00:16:13,999
Blokuje wypłatę 2 mld zł
na fundusz modernizacji
wojska polskiego,

258
00:16:14,040 --> 00:16:17,839
blokuje 20 pakiet sankcji na Rosje.

259
00:16:17,880 --> 00:16:20,479
Na Węgry patrzy dziś cała Europa.

260
00:16:20,520 --> 00:16:23,399
Czy da się utrzymać władzę
w takim stylu,

261
00:16:23,440 --> 00:16:29,079
w jakim jest utrzymywana w Rosji,
Turcji, czyli w oparciu
o aparat państwa,

262
00:16:29,120 --> 00:16:34,919
z pewnymi manipulacjami,
z eskalowaniem konfliktów
z zewnętrznym otoczeniem.

263
00:16:34,960 --> 00:16:38,679
Nie od dzisiaj wiemy,
że Węgrzy lubią ostrzejsze potrawy

264
00:16:38,720 --> 00:16:43,879
i dlatego węgierska polityka
jest ostrzejsza.

265
00:16:43,920 --> 00:16:47,119
Peter Magyar zapowiedział,
że jeśli wygra,

266
00:16:47,160 --> 00:16:51,399
pierwszą zagraniczną wizytę
złoży w Warszawie.

267
00:16:51,440 --> 00:16:54,879
Dla przypomnienia, to Polska
była pierwszym krajem,

268
00:16:54,920 --> 00:16:57,639
który 16 lat temu odwiedził
Viktor Orban.

269
00:17:01,720 --> 00:17:07,239
Po wydaniu naszego programu,
po spotkaniu z gościem Pytania Dnia
wieczór wyborczy w TVP Info.

270
00:17:07,280 --> 00:17:11,399
Goście, eksperci, analizy
i nasi reporterzy
z żywym przekazem z Budapesztu.

271
00:17:11,440 --> 00:17:15,119
Ważna noc dla Europy w TVP Info
- zapraszamy.

272
00:17:15,480 --> 00:17:17,239
Dobry wieczór z Budapesztu!

273
00:17:17,280 --> 00:17:19,359
Dobry wieczór z Warszawy!

274
00:17:19,400 --> 00:17:21,359
Co zmienią wybory nad Dunajem?

275
00:17:21,400 --> 00:17:24,799
Jaki będą miały wpływ
na Polskę? Na Europę?

276
00:17:24,840 --> 00:17:28,959
W jaki sposób wpłyną one
na nasze bezpieczeństwo
i współpracę międzynarodową?

277
00:17:29,000 --> 00:17:32,159
TVP info przygląda się
węgierskiej kampanii od miesięcy,

278
00:17:32,200 --> 00:17:34,559
a w tym szczególnym czasie,
czasie decyzji,

279
00:17:34,600 --> 00:17:38,319
będziemy z państwem
przez cały wieczór,
do późnych godzin nocnych.

280
00:17:38,360 --> 00:17:41,159
Tym bardziej że już w tej chwili
bardzo dużo wiadomo,

281
00:17:41,200 --> 00:17:43,639
frekwencja na Węgrzech
jest bardzo wysoka,

282
00:17:43,680 --> 00:17:46,039
mobilizacja wyborcza
jest bardzo wysoka.

283
00:17:46,080 --> 00:17:51,519
Pierwsze wyniki, pierwsze analizy,
relacje ze sztabów wyborczych,
reakcje Europy i świata.

284
00:17:51,560 --> 00:17:55,719
Najbliższa godzina,
być może dopiero dni
pokażą ten ostateczny rezultat.

285
00:17:55,760 --> 00:17:58,759
Komentarze, emocje,
jakie towarzyszą tym wyborom,

286
00:17:58,800 --> 00:18:02,039
wszystko zobaczą państwo
na antenie TVP Info.

287
00:18:02,080 --> 00:18:03,439
Aleksandra Rutkowska.

288
00:18:03,480 --> 00:18:04,839
Joanna Dunikowska-Paź.

289
00:18:04,880 --> 00:18:05,839
Ernest Zozuń.

290
00:18:05,880 --> 00:18:08,319
Zapraszamy do TVP Info.

291
00:18:18,520 --> 00:18:20,719
Z wyborczego Budapesztu
dziś to wszystko.

292
00:18:20,760 --> 00:18:24,599
Amerykański prezydent ogłosił
rozpoczęcie blokady cieśniny Ormuz

293
00:18:24,640 --> 00:18:27,399
przez Marynarkę Wojenną
Stanów Zjednoczonych

294
00:18:27,440 --> 00:18:31,239
i przechwytywanie statków, które
zapłaciły Iranowi za przepłynięcie.

295
00:18:31,280 --> 00:18:35,159
Decyzja zapadła po rozmowach
pokojowych między Waszyngtonem
a Teheranem.

296
00:18:35,200 --> 00:18:39,439
Podczas negocjacji nie udało się
rozstrzygnąć najważniejszej
kwestii nuklearnej.

297
00:18:39,480 --> 00:18:41,959
Trump zapowiedział też
"wysłanie do piekła"

298
00:18:42,000 --> 00:18:45,719
każdego Irańczyka,
który zaatakuje Amerykanów.

299
00:18:45,760 --> 00:18:47,799
Rozmawiali 21 godzin.

300
00:18:47,840 --> 00:18:50,799
Rozmowy były intensywne
i konstruktywne.

301
00:18:50,840 --> 00:18:53,999
Nie doszliśmy do porozumienia.

302
00:18:54,040 --> 00:18:57,759
Winą za fiasko negocjacji
J.D. Vance obarczył stronę irańską.

303
00:18:57,800 --> 00:19:00,839
Jasno określiliśmy
nasze czerwone linie,

304
00:19:00,880 --> 00:19:03,799
w jakich kwestiach jesteśmy gotowi
im ustąpić,

305
00:19:03,840 --> 00:19:07,799
a w jakich nie,
i wyjaśniliśmy to tak jasno,
jak to tylko możliwe,

306
00:19:07,840 --> 00:19:11,159
a oni postanowili nie zaakceptować
naszych warunków.

307
00:19:11,200 --> 00:19:15,639
Jak twierdzą Amerykanie,
Iran nie chce zrezygnować z posiadania
broni jądrowej.

308
00:19:15,680 --> 00:19:18,199
Rozmowy dotyczyły też
wielu innych kwestii,

309
00:19:18,240 --> 00:19:21,439
między innymi odblokowania
zamrożonych irańskich funduszy.

310
00:19:21,480 --> 00:19:24,559
Do programu negocjacji dodano
kilka nowych tematów,

311
00:19:24,600 --> 00:19:27,599
takich jak cieśnina Ormuz
czy region Zatoki Perskiej.

312
00:19:27,640 --> 00:19:30,799
Mają one swoje własne uwarunkowania,
specyfikę i potrzeby.

313
00:19:30,840 --> 00:19:33,639
Waszyngton chce, by Teheran
odblokował cieśninę,

314
00:19:33,680 --> 00:19:36,479
przez którą przepływa
znaczna część światowej ropy.

315
00:19:36,520 --> 00:19:37,839
Tu też nie ma zgody.

316
00:19:37,880 --> 00:19:40,519
Cieśnina Ormuz nie powróci
do stanu sprzed wojny.

317
00:19:40,560 --> 00:19:44,159
Bo Iran chce od przepływających
przez nią statków pobierać opłatę.

318
00:19:44,200 --> 00:19:45,679
Tu "nie" mówi Waszyngton.

319
00:19:45,720 --> 00:19:48,199
Donald Trump w sobotę zapewniał:

320
00:20:00,000 --> 00:20:04,159
Obecnie w Zatoce Perskiej
mają działać dwa amerykańskie okręty.

321
00:20:04,200 --> 00:20:07,319
W najbliższych dniach
dołączą do nich kolejne.

322
00:20:20,200 --> 00:20:24,399
Okręty mają rozminować cieśninę
i umożliwić wypłynięcie
statkom handlowym.

323
00:20:24,440 --> 00:20:26,119
Donald Trump ostrzega.

324
00:20:26,160 --> 00:20:32,399
Każdy Irańczyk, który strzeli do nas
lub do mających pokojową misję
statków,

325
00:20:32,440 --> 00:20:34,439
zostanie wysadzony.

326
00:20:38,840 --> 00:20:41,479
Iran uzależnia zawarcie pokoju
od innej kwestii.

327
00:20:41,520 --> 00:20:45,399
Domaga się, by Izrael
zaprzestał ataków na Liban.

328
00:20:47,120 --> 00:20:52,279
Francuzi razem z sojusznikami z NATO
prowadzą najważniejsze ćwiczenia
od czasu zimnej wojny,

329
00:20:52,320 --> 00:20:55,439
testując gotowość Europy
na nowoczesny konflikt.

330
00:20:55,480 --> 00:20:59,319
Trwające trzy miesiące manewry
na lądzie, w wodzie i w powietrzu

331
00:20:59,360 --> 00:21:02,959
mają potwierdzić zdolność do bronienia
europejskiego terytorium.

332
00:21:03,000 --> 00:21:10,359
Realistyczny scenariusz
zakłada ochronę leżącego na wschodzie
państwa przed wrogim atakiem.

333
00:21:12,840 --> 00:21:13,959
Na lądzie,

334
00:21:14,000 --> 00:21:15,799
w wodzie

335
00:21:15,840 --> 00:21:17,919
i w powietrzu.

336
00:21:17,960 --> 00:21:21,599
Francja przygotowuje się na wojnę
na wszystkich frontach.

337
00:21:21,640 --> 00:21:29,679
Orion 2026 to największe i najbardziej
realistyczne manewry wojskowe
nad Sekwaną od czasów zimnej wojny.

338
00:21:29,720 --> 00:21:34,119
Ćwiczymy wraz z naszymi sojusznikami,
w tym z Polakami.

339
00:21:34,160 --> 00:21:37,999
Scenariusz ćwiczeń zakłada,
że Francja stoi na czele koalicji,

340
00:21:38,040 --> 00:21:40,559
której zadaniem jest odbić teren
z rąk wroga.

341
00:21:40,600 --> 00:21:45,359
Scenariusz jest fikcyjny,
ale łudząco przypomina wojnę
w Ukrainie.

342
00:21:45,400 --> 00:21:48,999
Wróg Francji i NATO zajął już
sąsiednie państwo i grozi kolejnym.

343
00:21:49,040 --> 00:21:54,319
Na prośbę swoich partnerów
i we współpracy z sojusznikami
Francja postanawia działać.

344
00:21:54,360 --> 00:21:58,879
Obejmuje dowództwo koalicji i zaczyna
odbijać terytorium z rąk wroga.

345
00:21:58,920 --> 00:22:02,319
Taki scenariusz może stać się
rzeczywistością

346
00:22:02,360 --> 00:22:04,879
- ostrzegają francuscy wojskowi.

347
00:22:04,920 --> 00:22:08,999
Musimy być gotowi na wstrząs
za trzy, cztery lata,

348
00:22:09,040 --> 00:22:12,479
gotowi go odeprzeć
wraz z naszymi sojusznikami.

349
00:22:12,520 --> 00:22:15,599
I musimy przygotować na to naród.

350
00:22:15,640 --> 00:22:17,199
To jest cel tych ćwiczeń.

351
00:22:17,240 --> 00:22:20,799
Manewry trwają aż trzy miesiące.

352
00:22:20,840 --> 00:22:24,759
Po wstępnym przygotowaniu operacyjnym
i ostrzale wrogich sił z powietrza,

353
00:22:24,800 --> 00:22:27,919
marynarka wojenna przeprowadza
operację desantową w Bretanii.

354
00:22:27,960 --> 00:22:30,799
Później, i to w tym tygodniu,
ćwiczy wojsko

355
00:22:30,840 --> 00:22:35,239
- do operacji wkracza dowództwo NATO,
by wspólnie rozmieścić
siły w strefach spornych.

356
00:22:35,280 --> 00:22:41,559
Właśnie dlatego nad Sekwanę
przyjechali żołnierze z 12 krajów
sojuszu, w tym 50 Polaków.

357
00:22:41,600 --> 00:22:47,399
Doskonalimy zarówno procedury NATO
czy współdziałanie z konkretnym
krajem, w tym przypadku z Francją.

358
00:22:47,440 --> 00:22:50,439
Poznajemy ich system
dowodzenia i procedury.

359
00:22:50,480 --> 00:22:53,679
W manewrach uczestniczy
ponad 12 tysięcy żołnierzy,

360
00:22:53,720 --> 00:22:57,839
tysiące pojazdów, setki samolotów
i kilkadziesiąt statków i okrętów.

361
00:22:57,880 --> 00:23:00,639
Są rozmieszczone prawie w całym kraju.

362
00:23:00,680 --> 00:23:06,079
Chodzi o to, by w jak najbardziej
wierny sposób odtworzyć prawdziwe
warunki na wojnie.

363
00:23:06,120 --> 00:23:11,719
Tu, w Champanii,
powstało choćby ukryte w centrum pola
centrum dowodzenia.

364
00:23:11,760 --> 00:23:16,679
I testowane są tu niezbędne
i często innowacyjne rozwiązania.

365
00:23:16,720 --> 00:23:20,679
Te maszyny analizują
pole elektromagnetyczne dookoła,

366
00:23:20,720 --> 00:23:23,479
dzięki temu wiemy,
jak możemy się komunikować.

367
00:23:23,520 --> 00:23:27,759
Dzisiaj już nikt nie kryje,
że to ćwiczenia na wypadek wojny
z Rosją.

368
00:23:27,800 --> 00:23:31,159
Szef sztabu sił zbrojnych
Francji potwierdził właśnie,

369
00:23:31,200 --> 00:23:37,039
że przygotowanie żołnierzy
do konfliktu z Moskwą to dzisiaj
jego największe zmartwienie.

370
00:23:41,280 --> 00:23:46,439
Brak czasu na utrwalenie materiału
i ograniczony dostęp
do indywidualnego wsparcia

371
00:23:46,480 --> 00:23:48,799
to codzienność wielu nastolatków.

372
00:23:48,840 --> 00:23:54,359
Absolwenci wrocławskich liceów
pochylili się nad szkolnymi
problemami młodszych kolegów.

373
00:23:54,400 --> 00:23:58,999
Stworzyli bezpłatną aplikację
skierowaną do uczniów
szkół ponadpodstawowych.

374
00:23:59,040 --> 00:24:02,959
Olimpia umożliwia samodzielną naukę
i powtórkę z 11 przedmiotów
przed maturą

375
00:24:03,000 --> 00:24:05,919
oraz przygotowanie do olimpiad.

376
00:24:05,960 --> 00:24:11,879
Pomysł mieli prosty
- stworzyć narzędzie do nauki,
które można mieć zawsze przy sobie.

377
00:24:11,920 --> 00:24:15,639
Absolwenci XIV LO we Wrocławiu
stworzyli aplikację,

378
00:24:15,680 --> 00:24:19,839
o której marzyli, gdy startowali
w olimpiadach.

379
00:24:19,880 --> 00:24:24,239
W aplikacji znajdziemy wszystkie
przedmioty z podstawy programowej,

380
00:24:24,280 --> 00:24:27,279
będziemy to sukcesywnie rozszerzać,

381
00:24:27,320 --> 00:24:31,439
a także pytania związane
z zagadnieniami
do olimpiad przedmiotowych.

382
00:24:31,480 --> 00:24:35,679
Dzięki temu każdy uczeń może sprawdzić
swoją wiedzę przed kartkówką,

383
00:24:35,720 --> 00:24:37,079
olimpiadą czy maturą.

384
00:24:37,120 --> 00:24:41,159
W ten sposób zamiast skrolować,
można czas z telefonem
spędzić produktywnie

385
00:24:41,200 --> 00:24:45,079
i sprawdzić, co umiemy dobrze,
a czego trzeba się jeszcze nauczyć.

386
00:24:45,120 --> 00:24:48,279
Materiał jest podzielony na klasy,
tematy, działy i tak dalej,

387
00:24:48,320 --> 00:24:51,719
więc wszystko jest skonstruowane
tak bezpośrednio dla każdej klasy

388
00:24:51,760 --> 00:24:54,159
od podstawówki do końca liceum.

389
00:24:54,200 --> 00:24:58,559
Czy to działa w praktyce,
sprawdził Karol, laureat olimpiad
z WOS-u i historii.

390
00:24:58,600 --> 00:25:02,199
Zielony kolor nas cieszy, ale,
jak widać, nie zawsze się pojawia.

391
00:25:02,240 --> 00:25:05,279
W aplikacji docenia to,
że po każdym pytaniu widzi,

392
00:25:05,320 --> 00:25:08,439
jaki popełnił błąd
i jaka jest prawidłową odpowiedź.

393
00:25:08,480 --> 00:25:11,439
Od razu wiem na jakim jestem poziomie,
w jakim jestem miejscu,

394
00:25:11,480 --> 00:25:15,519
no bo siedzenie przy książkach,
przerobiłem w teorii
powiedzmy dwa działy,

395
00:25:15,560 --> 00:25:19,319
ale ile z tego w głowie zostało,
mogę tylko spekulować.

396
00:25:19,360 --> 00:25:23,519
Aplikacja sama podsumowuje postępy
ucznia i czas, jaki poświęcił na test.

397
00:25:23,560 --> 00:25:28,719
Młodzi studenci spędzili nad jej
stworzeniem półtora roku
swojego wolnego czasu.

398
00:25:28,760 --> 00:25:32,639
Bo chcieli wyjść naprzeciw
potrzebom dzisiejszych uczniów.

399
00:25:32,680 --> 00:25:36,319
Chcą mieć efekt,
chcą mieć rozwiązanie,
a chłopaki to dają.

400
00:25:36,360 --> 00:25:40,199
Możliwości, jakie daje aplikacja,
doceniają pedagodzy.

401
00:25:40,240 --> 00:25:43,319
Jeżeli się uczą w ten sposób,
to jest najważniejsze,

402
00:25:43,360 --> 00:25:47,839
trudniej w tramwaju,
stojąc na przystanku,
wyciągnąć książkę, zeszyt,

403
00:25:47,880 --> 00:25:51,359
wyciągnąć jakieś pomoce naukowe,
łatwiej odpalić apkę,

404
00:25:51,400 --> 00:25:55,359
która w tym momencie pozwala im
wybrać rzecz, którą chcą powtarzać.

405
00:25:55,400 --> 00:25:59,239
Autorzy aplikacji zapowiadają,
że na tym nie koniec.

406
00:25:59,280 --> 00:26:02,599
Chcą, żeby wkrótce dotychczasowa
pula 30 tysięcy pytań

407
00:26:02,640 --> 00:26:04,999
powiększyła się o kolejne
zagadnienia.

408
00:26:05,040 --> 00:26:08,719
Przed nami teraz plany stworzenia,
też poszerzenia tej grupy odbiorców,

409
00:26:08,760 --> 00:26:10,799
czyli dodania egzaminu ósmoklasisty,

410
00:26:10,840 --> 00:26:15,439
dodania też matur IB
i wtedy tak naprawdę zrobimy
samowystarczalne narzędzie do nauki,

411
00:26:15,480 --> 00:26:19,559
które od zawsze jest takim naszym,
można powiedzieć, marzeniem.

412
00:26:27,920 --> 00:26:30,359
Bardzo państwu dziękujemy za uwagę.

413
00:26:30,400 --> 00:26:31,639
Czas na Pytanie Dnia.

414
00:26:31,680 --> 00:26:36,719
U Aleksandry Pawlickiej dziś
Grzegorz Schetyna,
senator Koalicji Obywatelskiej.

415
00:26:37,120 --> 00:29:49,879