1
00:00:19,320 --> 00:00:22,839
Atak w szpitalu
- 19-latek zaatakowa¾ no¼em lekarzy.

2
00:00:22,880 --> 00:00:24,239
Us¾ysza¾ zarzuty.

3
00:00:24,280 --> 00:00:25,719
Spi-cia w Trybunale.

4
00:00:25,760 --> 00:00:28,039
Czy prezes traci władzę nad sędziami?

5
00:00:28,080 --> 00:00:30,719
Jubileusz - 40 lat Teleexpressu.

6
00:00:30,760 --> 00:00:33,199
W 19.30 gość specjalny.

7
00:00:50,840 --> 00:00:52,599
Anna Kowalska, dobry wieczór.

8
00:00:52,640 --> 00:00:54,599
Dziękuję, że są państwo z nami.

9
00:00:54,640 --> 00:00:55,919
Sceny jak z horroru

10
00:00:55,960 --> 00:01:00,439
- tak wczorajsze wydarzenia
w szpitalu w Jastrzębiu-Zdroju
opisują pacjenci.

11
00:01:00,480 --> 00:01:04,359
Późnym popołudniem
do Wojewódzkiego Szpitala
Specjalistycznego

12
00:01:04,400 --> 00:01:08,159
wdarł się 19-letni mężczyzna
z długim nożem
i ranił cztery osoby:

13
00:01:08,200 --> 00:01:10,719
dwie pacjentki,
lekarza i pielęgniarkę.

14
00:01:10,760 --> 00:01:15,319
Tragedii udało się uniknąć
tylko dzięki bohaterskiemu czynowi
jednego z lekarzy,

15
00:01:15,360 --> 00:01:18,439
który mężczyznę obezwładnił.

16
00:01:18,480 --> 00:01:21,799
To 19-latek zatrzymany
przez jastrzębską policję,

17
00:01:21,840 --> 00:01:26,479
podejrzewany o zaatakowanie nożem
dwóch pacjentek
oraz lekarza i pielęgniarki,

18
00:01:26,520 --> 00:01:28,559
którzy stanęli w ich obronie.

19
00:01:28,600 --> 00:01:30,319
Mężczyzna był trzeźwy,

20
00:01:30,360 --> 00:01:35,679
jak wskazały badania wstępne,
był pod wpływem
środków narkotycznych.

21
00:01:35,720 --> 00:01:39,239
Jedna z zaatakowanych pacjentek
musiała być operowana.

22
00:01:39,280 --> 00:01:42,359
Wszyscy mają rany szyi,
klatki piersiowej i rąk.

23
00:01:42,400 --> 00:01:46,639
Wymagali wielu leków przeciwbólowych
z powodu zadanych ran.

24
00:01:46,680 --> 00:01:51,199
Najbardziej poszkodowany jest lekarz,
który obezwładnił napastnika.

25
00:01:51,240 --> 00:01:55,879
Ma uszkodzenia
klatki piersiowej i płuc,
jest na oddziale torakochirurgii.

26
00:01:55,920 --> 00:02:00,879
Poprzez swoje bohaterskie działanie
uratował życie kilku osób.

27
00:02:00,920 --> 00:02:04,599
Według śledczych
19-latek zaatakował przypadkowe osoby.

28
00:02:04,640 --> 00:02:09,559
Na pewno nie był leczony
na tym oddziale,
nie był pacjentem tego oddziału.

29
00:02:09,600 --> 00:02:15,199
Okoliczności wskazują,
że nie znał najprawdopodobniej
i nigdy nie widział pokrzywdzonych.

30
00:02:15,240 --> 00:02:18,479
Pacjenci i pracownicy szpitala
są wstrząśnięci.

31
00:02:18,520 --> 00:02:21,239
Pani leży na łóżku, a tu takie coś.

32
00:02:21,280 --> 00:02:26,199
Jeszcze na gastrologii,
pacjenci przykuci do łóżka.

33
00:02:26,240 --> 00:02:28,119
To mogło spotkać każdego z nas.

34
00:02:28,160 --> 00:02:32,079
To, że to był oddział gastrologiczny,
to był przypadek.

35
00:02:32,120 --> 00:02:35,159
Mogło się to spotkać
na każdym oddziale.

36
00:02:35,200 --> 00:02:38,359
Do ataków w szpitalach dochodzi
prawie każdego dnia.

37
00:02:38,400 --> 00:02:40,559
W zeszłym roku w Siedlcach

38
00:02:40,600 --> 00:02:45,279
60-letni ratownik z zespołu
wezwanego do osoby
potrzebującej pomocy

39
00:02:45,320 --> 00:02:46,959
zmarł dźgnięty nożem.

40
00:02:47,000 --> 00:02:51,479
Ponad rok temu
w krakowskim szpitalu uniwersyteckim
zmarł lekarz,

41
00:02:51,520 --> 00:02:54,519
brutalnie zaatakowany nożem
przez pacjenta.

42
00:02:54,560 --> 00:03:00,319
Kilka dni temu śledztwo
zostało umorzone z powodu
stwierdzonej niepoczytalności sprawcy.

43
00:03:00,360 --> 00:03:04,279
W ostatnich dniach emocje związane
z zarobkami w ochronie zdrowia

44
00:03:04,320 --> 00:03:09,199
są przez medyków
szczególnie odczuwalne
na szpitalnych oddziałach ratunkowych.

45
00:03:09,240 --> 00:03:12,119
Nastawienie pacjentów
jest widocznie inne

46
00:03:12,160 --> 00:03:22,119
i zachowanie niektórych pacjentów
może stwarzać pewne niebezpieczeństwo
dla personelu medycznego.

47
00:03:22,160 --> 00:03:28,279
Już wczoraj apelowałam,
żebyśmy nie eskalowali
niektórych emocji,

48
00:03:28,320 --> 00:03:30,959
szczególnie w systemie
ochrony zdrowia,

49
00:03:31,000 --> 00:03:36,719
dlatego że zaufanie
pomiędzy pacjentem a personelem
jest bardzo istotne.

50
00:03:36,760 --> 00:03:40,159
Od stycznia zostały zaostrzone kary
za ataki na medyków.

51
00:03:40,200 --> 00:03:45,759
Nożownikowi z Jastrzębia-Zdroju
grozi kara od ośmiu lat do dożywocia.

52
00:03:49,720 --> 00:03:53,759
W ekspresowym tempie i w reakcji
na aferę w Szpitalu Południowym

53
00:03:53,800 --> 00:03:56,599
parlament przyjął ustawę
o zarobkach lekarzy.

54
00:03:56,640 --> 00:04:01,319
Teraz państwo ma gromadzić
dane o wynagrodzeniach
na podstawie numeru PESEL

55
00:04:01,360 --> 00:04:04,079
- będzie więc wiadomo,
ile zarabiają lekarze,

56
00:04:04,120 --> 00:04:06,959
nawet jeśli pracują
w kilku placówkach naraz.

57
00:04:07,000 --> 00:04:09,439
Ustawa trafi teraz
na biurko prezydenta.

58
00:04:09,480 --> 00:04:15,839
Nie wiadomo, jak zareaguje Pałac,
ale głośne "nie" nowym zapisom
już mówi Naczelna Izba Lekarska.

59
00:04:15,880 --> 00:04:18,439
Większa jawność wynagrodzeń medyków?

60
00:04:18,480 --> 00:04:20,679
Lekarze mówią "nie".

61
00:04:20,720 --> 00:04:24,519
Użyjemy wszelkich środków,
żeby tę ustawę zablokować
jako szkodliwą.

62
00:04:24,560 --> 00:04:29,079
Ustawę, która wiąże zarobki lekarzy
z ich PESEL-em
lub numerem wykonywania zawodu,

63
00:04:29,120 --> 00:04:31,999
bez poprawek w ślad za Sejmem
przegłosował Senat.

64
00:04:32,040 --> 00:04:37,319
Nowe przepisy pozwolą ustalić,
ile na kontraktach zarabiają medycy
zatrudnieni w kilku placówkach.

65
00:04:37,360 --> 00:04:41,439
Nie może być tak i myślę,
że to na pewno budzi spore emocje,

66
00:04:41,480 --> 00:04:46,239
że my dzisiaj dokładamy
kolejne miliardy do NFZ-u,

67
00:04:46,280 --> 00:04:50,559
nie mając wpływu na to,
jak te pieniądze są wydatkowane.

68
00:04:50,600 --> 00:04:52,599
Tutaj, w szpitalu w Bełchatowie,

69
00:04:52,640 --> 00:04:56,439
jeden z urologów zarabia na kontrakcie
150 tys. zł miesięcznie.

70
00:04:56,480 --> 00:04:59,799
Gdy zestawić to
ze średnimi zarobkami z innych krajów,

71
00:04:59,840 --> 00:05:03,159
to więcej niż jego koledzy
z Niemiec czy Francji.

72
00:05:03,200 --> 00:05:11,479
Dzisiaj dostałem informację,
że lekarze na trzech kontraktach
zarabiają miesięcznie 600 tys. zł.

73
00:05:11,520 --> 00:05:16,879
No szanowni państwo,
popadamy w jakiś absurd.

74
00:05:20,520 --> 00:05:22,359
Teraz Wielkopolska.

75
00:05:22,400 --> 00:05:25,719
W szpitalach województwa
od Piły przez Poznań po Kalisz

76
00:05:25,760 --> 00:05:28,919
jest 26 lekarzy zarabiających
ponad 1 mln zł rocznie.

77
00:05:28,960 --> 00:05:32,199
Pięciu - ponad 2 mln.

78
00:05:32,400 --> 00:05:37,039
Czasem 70% kontraktu z NFZ
idzie na wynagrodzenia,

79
00:05:37,080 --> 00:05:38,719
za resztę nie da się leczyć.

80
00:05:38,760 --> 00:05:43,879
Zdaniem rządzących bez ustalenia,
ile z tego stanowią wynagrodzenia,
nie da się naprawić chorego systemu.

81
00:05:43,920 --> 00:05:47,959
Ale lekarze boją się,
że dane zostaną wykorzystywane
w niewłaściwy sposób.

82
00:05:48,000 --> 00:05:50,319
Jeżeli pan prezydent ustawę podpisze,

83
00:05:50,360 --> 00:05:54,519
pójdziemy do trybunałów europejskich
i będziemy się domagać
uchylenia tej ustawy.

84
00:05:54,560 --> 00:05:57,719
O to, aby prezydent
szybko złożył podpis,
apelują rządzący.

85
00:05:57,760 --> 00:05:59,839
Liczymy na szybki podpis prezydenta.

86
00:05:59,880 --> 00:06:03,679
Profesor Piotr Czauderna,
przewodniczący
prezydenckiej rady zdrowia,

87
00:06:03,720 --> 00:06:08,519
postuluje pilną reformę systemu
finansowania świadczeń
i organizacji szpitali.

88
00:06:15,960 --> 00:06:18,719
Ale to nie przesądza,
że prezydent go posłucha.

89
00:06:18,760 --> 00:06:22,399
Kolejny kryzys w służbie zdrowia
służy opozycji...

90
00:06:23,680 --> 00:06:28,359
Musimy ich rozliczyć,
żeby już nigdy nie było
takich patologii w ochronie zdrowia.

91
00:06:28,400 --> 00:06:29,559
I prezydentowi.

92
00:06:29,600 --> 00:06:32,439
W ilu szpitalach
działają jeszcze salony VIP,

93
00:06:32,480 --> 00:06:37,639
a Polacy czekają
w długi kolejkach do SOR-u,
na ginekologię, położnictwo?

94
00:06:37,680 --> 00:06:42,599
Wraz z dyskusją o pensjach medyków
trwają audyty Najwyższej Izby Kontroli
w szpitalach.

95
00:06:42,640 --> 00:06:45,719
Rekordowo długi dyżur lekarski
w jednym ze szpitali?

96
00:06:45,760 --> 00:06:47,159
70 godzin, 10 minut.

97
00:06:47,200 --> 00:06:50,759
To bezpośrednie zagrożenie
dla bezpieczeństwa pacjentów.

98
00:06:50,800 --> 00:06:56,519
A na tym zarówno politykom,
jak i medykom
chyba powinno zależeć najbardziej.

99
00:06:57,440 --> 00:07:02,959
Oglądają państwo 19.30
i proszę koniecznie z nami zostać,
bo już za moment:

100
00:07:03,000 --> 00:07:05,119
Śmiertelne przejazdy.

101
00:07:05,160 --> 00:07:10,159
Za 99% niebezpiecznych sytuacji
na przejazdach
odpowiedzialni są kierowcy.

102
00:07:10,200 --> 00:07:12,799
Konsekwencje zazwyczaj są tragiczne.

103
00:07:12,840 --> 00:07:14,799
Rusza kampania prewencyjna.

104
00:07:14,840 --> 00:07:18,479
Nie myślimy, nie zastanawiamy się,
od razu wyłamujemy rogatkę.

105
00:07:18,520 --> 00:07:24,279
We własnych rękach
mamy nie tylko życie swoje,
ale i innych osób.

106
00:07:27,160 --> 00:07:31,839
Odbudowa Ukrainy będzie kosztować
co najmniej 600 mld dolarów.

107
00:07:31,880 --> 00:07:36,679
To astronomiczna kwota,
ale po czterech latach wojny
zniszczenia są ogromne.

108
00:07:36,720 --> 00:07:40,119
Energetyka, porty,
mieszkania i szkoły,

109
00:07:40,160 --> 00:07:42,959
Ukraina będzie potrzebować
gruntownego remontu.

110
00:07:43,000 --> 00:07:48,599
Pierwsze umowy i listy intencyjne
podpisano już w Gdańsku
podczas Konferencji Odbudowy Ukrainy.

111
00:07:48,640 --> 00:07:52,839
Polski rząd ogłasza sukces,
są też pierwsze kontrakty
dla polskich firm.

112
00:07:52,880 --> 00:07:56,639
Bilans tej konferencji
przygotował Bartosz Filipowicz.

113
00:07:56,680 --> 00:08:00,119
Dwa dni rozmów, negocjacji
i ustalania konkretów

114
00:08:00,160 --> 00:08:04,319
- Gdańsk gościł uczestników
Konferencji na rzecz Odbudowy Ukrainy.

115
00:08:04,360 --> 00:08:12,719
Byliśmy świadkami wyjątkowego
i pewnie największego wydarzenia
polityczno-biznesowego w Europie.

116
00:08:12,760 --> 00:08:14,439
O tym świadczą liczby.

117
00:08:14,480 --> 00:08:17,479
Bo jak podaje
Ministerstwo Aktywów Państwowych,

118
00:08:17,520 --> 00:08:22,119
7,5 tys. uczestników, z czego 5 tys.
po stronie przedstawicieli biznesu.

119
00:08:22,160 --> 00:08:24,399
Ponad sto delegacji międzynarodowych.

120
00:08:24,440 --> 00:08:26,679
I prawie 200 zawartych umów.

121
00:08:26,720 --> 00:08:32,639
Za tymi wszystkimi liczbami
kryją się inicjatywy,
rozmowy i plany na to,

122
00:08:32,680 --> 00:08:35,679
jak powinna wyglądać przyszłość.

123
00:08:35,720 --> 00:08:39,999
Przyszłość to odbudowa Ukrainy
wyniszczonej wojną
z rosyjskim okupantem.

124
00:08:40,040 --> 00:08:45,079
Po eskalacji napięcia
pomiędzy prezydentami Ukrainy i Polski
pojawiło się ryzyko,

125
00:08:45,120 --> 00:08:48,919
że siła wydarzenia nie będzie taka,
jak zamierzali organizatorzy.

126
00:08:48,960 --> 00:08:51,319
Tak się jednak nie stało,
mówią rządzący,

127
00:08:51,360 --> 00:08:54,239
a miarą sukcesu
są świetne relacje biznesowe.

128
00:08:54,280 --> 00:08:57,039
Wziąłem udział
w kilkudziesięciu spotkaniach.

129
00:08:57,080 --> 00:08:58,799
One wszystkie są konstruktywne.

130
00:08:58,840 --> 00:09:01,759
Rozmawiamy o wspólnych interesach,
rozmawiamy o tym,

131
00:09:01,800 --> 00:09:05,279
jak poprowadzić te projekty
związane z odbudową Ukrainy
w przyszłości.

132
00:09:05,320 --> 00:09:08,759
Napięcie polityczne pomogli obniżyć
szefowie rządów obu państw.

133
00:09:08,800 --> 00:09:11,199
Robią to też ważni ukraińscy politycy.

134
00:09:11,240 --> 00:09:13,799
Do każdego Polaka
mam stosunek jak do brata.

135
00:09:13,840 --> 00:09:16,479
Zawsze w trudnych czasach
się wspieraliśmy.

136
00:09:16,520 --> 00:09:19,519
Dzięki Polsce
obecnie możemy kontynuować walkę.

137
00:09:19,560 --> 00:09:21,479
I nigdy nie zapomnimy o tej pomocy.

138
00:09:21,520 --> 00:09:24,719
W Gdańsku umowy zawierały
głównie firmy z sektora publicznego.

139
00:09:24,760 --> 00:09:27,879
Orlen i ukraiński Naftohaz
podpisały porozumienie

140
00:09:27,920 --> 00:09:31,519
między innymi w sprawie handlu LNG
i infrastruktury gazowej.

141
00:09:31,560 --> 00:09:36,319
To element budowania
bezpieczeństwa energetycznego
Europy Środkowo-Wschodniej.

142
00:09:36,360 --> 00:09:39,679
My jako Polska
mamy ambicje zostania hubem gazowym,

143
00:09:39,720 --> 00:09:43,559
nie tylko dla Ukrainy,
ale dla całej Europy
Środkowo-Wschodniej.

144
00:09:43,600 --> 00:09:47,239
Stąd też nasze inwestycje
w infrastrukturę.

145
00:09:47,280 --> 00:09:52,679
Polscy giganci energetyczni,
PGE, Orlen, Enea i Tauron,
podpisali list intencyjny.

146
00:09:52,720 --> 00:09:55,799
Zaangażują się
w odbudowę ukraińskiej energetyki.

147
00:09:55,840 --> 00:10:01,199
To kolejny ważny sygnał wsparcia
dla naszego sąsiada.

148
00:10:01,240 --> 00:10:03,399
Polski biznes mógł się przedstawić.

149
00:10:03,440 --> 00:10:09,399
Polityka nie wpłynęła też
na rozmowy prywatnych przedsiębiorstw,
słyszymy od przedstawicieli biznesu.

150
00:10:09,440 --> 00:10:15,759
Zero polityki, pełna deeskalacja,
jeśli chodzi o napięcia polityczne,

151
00:10:15,800 --> 00:10:23,999
i bardzo dobra atmosfera
między prywatnymi firmami ukraińskimi
i prywatnymi firmami polskimi.

152
00:10:24,040 --> 00:10:25,759
O czym to świadczy?

153
00:10:25,800 --> 00:10:30,279
Że biznes mimo czasem
niesprzyjających okoliczności
i tak sobie poradzi?

154
00:10:30,320 --> 00:10:34,719
Świadczy o tym, że emocje,
nawet jeśli są bardzo uzasadnione...

155
00:10:34,760 --> 00:10:37,599
Faktycznie to było
takie w kuluarach odczucie,

156
00:10:37,640 --> 00:10:43,239
że to myślenie biznesu, samorządów
jest bardziej
średnioterminowe i strategiczne,

157
00:10:43,280 --> 00:10:44,479
a mniej taktyczne.

158
00:10:44,520 --> 00:10:49,079
Chętnych firm z Polski
do odbudowy Ukrainy
jest ponad 3,5 tysiąca.

159
00:10:49,120 --> 00:10:52,559
Jak najbardziej chcemy uczestniczyć
w odbudowie Ukrainy,

160
00:10:52,600 --> 00:10:55,799
w odbudowie
infrastruktury energetycznej
w tym wypadku,

161
00:10:55,840 --> 00:10:59,599
która po wojnie
została mocno zniszczona
czy też uszkodzona

162
00:10:59,640 --> 00:11:01,479
i trzeba będzie to odbudować.

163
00:11:01,520 --> 00:11:06,479
To piąta edycja
Konferencji na rzecz Odbudowy Ukrainy.

164
00:11:08,800 --> 00:11:12,439
To już kolejna odsłona awantury
w Trybunale Konstytucyjnym.

165
00:11:12,480 --> 00:11:15,279
Nie odbyło się
zaplanowane Zgromadzenie Ogólne.

166
00:11:15,320 --> 00:11:17,759
Prezes Trybunału opuścił posiedzenie,

167
00:11:17,800 --> 00:11:21,799
bo na sali pojawiło się
czterech nowych sędziów
powołanych przez Sejm.

168
00:11:21,840 --> 00:11:25,319
Ale wraz z prezesem salę opuściło
tylko dwóch innych sędziów.

169
00:11:25,360 --> 00:11:29,799
Pojawiają się więc pierwsze głosy,
że Bogdan Święczkowski
po cichu traci władzę.

170
00:11:29,840 --> 00:11:32,959
Czy to już bunt?

171
00:11:33,000 --> 00:11:36,839
O tym, co dzieje się za tymi murami,
jest coraz głośniej.

172
00:11:36,880 --> 00:11:39,839
Nie tylko z powodu orzeczeń,
ale też walki o władzę,

173
00:11:39,880 --> 00:11:44,519
którą według rządzących traci
ten prezes Trybunału Konstytucyjnego.

174
00:11:44,560 --> 00:11:48,359
To przesilenie, ten rozłam wewnątrz
ewidentnie następuje

175
00:11:48,400 --> 00:11:53,439
- mówią rządzący po awanturze,
do której doszło
przed Zgromadzeniem Ogólnym Sędziów.

176
00:11:53,480 --> 00:11:55,559
Przyszli wszyscy, czyli:

177
00:11:55,600 --> 00:11:58,359
dziewięciu sędziów
wybranych za czasów PiS

178
00:11:58,400 --> 00:12:00,959
i sześcioro wybranych
przez obecną większość.

179
00:12:01,000 --> 00:12:04,199
Czworo z nich
złożyło ślubowania w Sejmie
w taki sposób.

180
00:12:04,240 --> 00:12:05,719
Zwracam się do prezydenta.

181
00:12:05,760 --> 00:12:08,799
Bo do Pałacu Prezydenckiego
zaproszenia nie dostali.

182
00:12:08,840 --> 00:12:15,119
Wszystkie przesłanki do tego,
żeby objęli oni
funkcje sędziów w Trybunale,

183
00:12:15,160 --> 00:12:16,599
zostały spełnione,

184
00:12:16,640 --> 00:12:20,639
ale obecny prezes
tak jak politycy PiS uważa, że nie.

185
00:12:20,680 --> 00:12:23,319
Dlatego ze spotkania sędziów
chciał ich wyprosić

186
00:12:23,360 --> 00:12:27,279
i, jak mówi Onetowi jeden ze świadków,
Wersal to nie był.

187
00:12:35,160 --> 00:12:36,199
Nikt nie wyszedł.

188
00:12:36,240 --> 00:12:40,239
Salę, powołując się na brak quorum,
opuścił Bogdan Święczkowski,

189
00:12:40,280 --> 00:12:42,319
Wyszło z nim już tylko dwóch sędziów.

190
00:12:42,360 --> 00:12:45,439
Reszta mówi,
że już nie chce brać udziału
w tej jego zabawie,

191
00:12:45,480 --> 00:12:48,159
więc myślę,
że to jest game over Święczkowskiego.

192
00:12:48,200 --> 00:12:50,519
Bogdan Święczkowski się nie poddaje.

193
00:12:50,560 --> 00:12:54,239
I wciąż nie uznaje czworga wybranych
przez Sejm obecnej kadencji sędziów.

194
00:12:54,280 --> 00:12:56,479
Czyich interesów broni prezes TK?

195
00:12:56,520 --> 00:13:00,119
Pan Święczkowski broni
po części siebie i swoich interesów,

196
00:13:00,160 --> 00:13:04,319
ale także
swojego środowiska politycznego,
z którym się nie kryje.

197
00:13:04,360 --> 00:13:09,759
I nie chodzi tylko o takie spotkania,
to zdjęcia sprzed kilku dni,
z klubami Gazety Polskiej

198
00:13:09,800 --> 00:13:14,399
czy to, że obecny prezes Trybunału
ma w CV start na posła z list PiS.

199
00:13:14,440 --> 00:13:16,159
Zapadające tu wyroki...

200
00:13:16,200 --> 00:13:19,639
Komisja ta winna zaprzestać
swej działalności.

201
00:13:19,680 --> 00:13:24,079
Od dziesięciu lat
są po myśli PiS i z PiS,

202
00:13:24,120 --> 00:13:27,639
jak wynika z tego ujawnionego maila
Michała Dworczyka,

203
00:13:27,680 --> 00:13:29,199
konsultowane.

204
00:13:29,240 --> 00:13:35,079
Trybunał Konstytucyjny działa
niczym trybunał
na polityczne zamówienie.

205
00:13:35,120 --> 00:13:39,839
Politycy PiS-u czegoś oczekują,
prezes Święczkowski taki wyrok wydaje.

206
00:13:39,880 --> 00:13:42,159
PiS nazywa to praworządnością.

207
00:13:42,200 --> 00:13:47,439
Demokracja w Polsce obowiązuje,
a jednym z elementów tej demokracji
jest Trybunał Konstytucyjny.

208
00:13:47,480 --> 00:13:51,519
To jest teatr polityczny
działający na zlecenie PiS-u
wyłącznie.

209
00:13:51,560 --> 00:13:54,119
To nie jest
niezależny sąd konstytucyjny

210
00:13:54,160 --> 00:13:57,519
- mówią rządzący i jako przykład
wskazują na wczorajszy wyrok.

211
00:13:57,560 --> 00:13:58,559
Trybunał uznał,

212
00:13:58,600 --> 00:14:04,719
że wybór prezesa Sadu Najwyższego
dokonany przez prezydenta
nie wymaga kontrasygnaty premiera.

213
00:14:04,760 --> 00:14:08,559
I choć konstytucja mówi co innego,
to, jak czytamy w uzasadnieniu,

214
00:14:08,600 --> 00:14:13,999
ten przepis nie może być
zdaniem Trybunału
odczytywany wyłącznie literalnie.

215
00:14:14,040 --> 00:14:17,759
Ja tylko oczekuję,
kiedy będzie orzeczenie
Trybunału Konstytucyjnego,

216
00:14:17,800 --> 00:14:20,279
którego ogłosi
Karola Nawrockiego królem Polski.

217
00:14:20,320 --> 00:14:23,239
Bardzo brakuje
poważnego Trybunału Konstytucyjnego.

218
00:14:23,280 --> 00:14:25,719
Rządzący zapewniają,
że jego przywracanie trwa.

219
00:14:25,760 --> 00:14:29,919
Ale wybrany dwa tygodnie temu
przez Sejm na sędziego Trybunału
profesor Sławomir Patyra

220
00:14:29,960 --> 00:14:35,719
wciąż czeka na zaproszenie
do Pałacu Prezydenckiego
na złożenie ślubowania.

221
00:14:38,000 --> 00:14:41,479
Kilkumiesięczne niemowlę
i 12-letniego chłopca

222
00:14:41,520 --> 00:14:45,679
bez żadnych obrażeń
wyciągnęli dziś spod gruzów
ratownicy w Wenezueli.

223
00:14:45,720 --> 00:14:49,559
W wielkim cierpieniu,
jakie pozostawiło po sobie
trzęsienie ziemi,

224
00:14:49,600 --> 00:14:51,919
pojawiają się rzadkie momenty radości,

225
00:14:51,960 --> 00:14:54,719
ale nadzieja na kolejny cud
z każdą minutą maleje.

226
00:14:54,760 --> 00:14:58,919
Pod zawalonymi budynkami
mogą być uwięzione
dziesiątki tysięcy osób.

227
00:14:58,960 --> 00:15:03,399
Gołymi rękami
próbują wydobyć ich bliscy.

228
00:15:03,440 --> 00:15:08,959
W absolutnej ciszy
nasłuchują dźwięków.

229
00:15:09,000 --> 00:15:13,319
Bo każdy może oznaczać życie
i szansę na ocalenie.

230
00:15:13,360 --> 00:15:16,519
Tak ratownicy uratowali
to małe dziecko.

231
00:15:16,560 --> 00:15:19,319
Ale sami też musieli się ratować.

232
00:15:19,360 --> 00:15:23,159
Takich wstrząsów wtórnych
odnotowano już ponad 30

233
00:15:23,200 --> 00:15:28,399
po dwóch najsilniejszych
od ponad 100 lat
trzęsieniach ziemi w Wenezueli.

234
00:15:28,440 --> 00:15:31,519
To epicentrum tragedii
- stan La Guaira.

235
00:15:31,560 --> 00:15:34,839
Jej skalę pokazują
zdjęcia satelitarne.

236
00:15:34,880 --> 00:15:37,039
To setki zawalonych budynków.

237
00:15:37,080 --> 00:15:40,439
I setki ludzi, którym dramat
odebrał też siły i nadzieję.

238
00:15:40,480 --> 00:15:45,359
Mam serce na dłoniach i nie wiem,
co robić. Nie wiem, gdzie on jest.

239
00:15:45,400 --> 00:15:50,359
Ale choć z każdą godziną maleją,
wciąż są szanse
na odnalezienie żywych.

240
00:15:50,400 --> 00:15:56,159
Kiedy zaczęło się trzęsienie ziemi,
chwyciłam się futryny drzwi tak mocno,
jak tylko mogłam.

241
00:15:56,200 --> 00:15:59,239
Trzymałam się jej,
aż zawaliły się wszystkie piętra.

242
00:15:59,280 --> 00:16:01,639
Potem zobaczyłam dłoń i ją chwyciłam.

243
00:16:01,680 --> 00:16:04,759
Bo, jak mówi,
nie chciała umierać samotnie.

244
00:16:04,800 --> 00:16:08,799
Ale przeżyła. Przyjaciółka,
której rękę ściskała - nie.

245
00:16:08,840 --> 00:16:12,719
Na liście zaginionych jest
ponad 50 tysięcy nazwisk.

246
00:16:12,760 --> 00:16:15,639
Czy nie można zadzwonić do wojska
i powiedzieć

247
00:16:15,680 --> 00:16:20,719
"przyjedźcie tu, pomóżcie nam,
przywieźcie traktory, koparki,
robotników budowlanych"?

248
00:16:20,760 --> 00:16:23,399
To powtarzający się apel
Wenezuelczyków,

249
00:16:23,440 --> 00:16:27,079
którzy sami, często gołymi rękami,
przeczesują gruzowiska.

250
00:16:27,120 --> 00:16:30,959
Bo rząd nie wysłał ciężkiego sprzętu
ani profesjonalnych ekip.

251
00:16:31,000 --> 00:16:34,799
Te do tej pory widać było
jedynie w stolicy kraju - Caracas.

252
00:16:34,840 --> 00:16:38,479
Za to rząd nasyła policję
na takie centra pomocy,

253
00:16:38,520 --> 00:16:44,919
które w dotkniętych regionach
uruchamia partia liderki opozycji
Marii Coriny Machado.

254
00:16:44,960 --> 00:16:49,119
Zdecydowaliśmy
o zmilitaryzowaniu stanu La Guaira.

255
00:16:49,160 --> 00:16:51,479
Siły zbrojne
zostały tam rozmieszczone,

256
00:16:51,520 --> 00:16:54,959
aby poradzić sobie
z tą trudną sytuacją,
która dotyka nasz lud.

257
00:16:55,000 --> 00:16:57,999
Prezydent zaapelowała też
o pomoc międzynarodową.

258
00:16:58,040 --> 00:17:02,959
Odpowiedziały liczne państwa,
także te pozostające dotąd w sporze
z władzami w Caracas,

259
00:17:03,000 --> 00:17:08,479
w tym USA, które wysłały
elitarne zespoły ratownicze
i pomoc humanitarną.

260
00:17:08,520 --> 00:17:12,359
Tej potrzebują dziesiątki tysięcy osób
koczujących na ulicach.

261
00:17:12,400 --> 00:17:16,639
Pozbawionych też wody i gazu,
które odcięły władze.

262
00:17:16,680 --> 00:17:21,959
Organizacje mówią nawet
o 7 mln poszkodowanych
przez trzęsienie.

263
00:17:30,360 --> 00:17:35,959
W 2025 roku
na polskich przejazdach kolejowych
zginęło 57 osób.

264
00:17:36,000 --> 00:17:39,239
I ta liczba jest zdecydowanie
najwyższa w całej Europie.

265
00:17:39,280 --> 00:17:43,039
Patrząc na nagrania,
które zaraz państwo zobaczą,
trudno się dziwić.

266
00:17:43,080 --> 00:17:45,599
Wciąż nie przestrzegamy
podstawowych zasad.

267
00:17:45,640 --> 00:17:46,759
Grzechy główne:

268
00:17:46,800 --> 00:17:51,279
wjazd na przejazd
przy zamykających się rogatkach
i ignorowanie sygnalizacji.

269
00:17:51,320 --> 00:17:57,159
PKP i policja ruszają więc
z kolejną już odsłoną
akcji "Bezpieczny przejazd".

270
00:17:57,200 --> 00:18:01,839
Taki wypadek zdarza się w Polsce
średnio co 44 godziny.

271
00:18:01,880 --> 00:18:11,799
To nagrania Kolei Dolnośląskich,
które pokazują, jak wypadek wygląda
z perspektywy maszynisty.

272
00:18:11,840 --> 00:18:16,239
Czyli człowieka,
który prowadząc pociąg,
odpowiada za bezpieczeństwo pasażerów.

273
00:18:16,280 --> 00:18:23,799
Chcieliśmy właśnie pokazać
te drastyczne sceny właśnie po to,
żeby wpłynąć na wyobraźnię kierowców.

274
00:18:23,840 --> 00:18:26,639
Bo wyobraźni ciągle kierowcom brakuje.

275
00:18:26,680 --> 00:18:29,319
To już nagrania PKP PLK,

276
00:18:29,360 --> 00:18:32,719
które pokazują przykłady
braku zdrowego rozsądku

277
00:18:32,760 --> 00:18:36,199
i bezmyślnego łamania przepisów
na przejazdach kolejowych.

278
00:18:36,240 --> 00:18:39,439
I to niestety
nie odosobnione przypadki,
a raczej codzienność.

279
00:18:39,480 --> 00:18:42,199
Wakacje to jest
bardzo newralgiczny czas.

280
00:18:42,240 --> 00:18:47,399
W pierwszy weekend wakacji
PKP znów przypomina o tym,
żeby przestrzegać przepisów,

281
00:18:47,440 --> 00:18:50,799
a jeśli już dojdzie
do niebezpiecznej sytuacji,

282
00:18:50,840 --> 00:18:55,479
szybko odczytać
numery przejazdu z żółtej naklejki
i zadzwonić na 112.

283
00:18:55,520 --> 00:18:59,719
Podajemy
indywidualny numer skrzyżowania
i ruch pociągów może być wstrzymany.

284
00:18:59,760 --> 00:19:02,999
W zeszłym roku 500 razy
ruch pociągów został wstrzymany.

285
00:19:03,040 --> 00:19:06,479
Dzięki temu udało się uniknąć
kilkuset takich sytuacji.

286
00:19:06,520 --> 00:19:07,559
Warto pamiętać,

287
00:19:07,600 --> 00:19:11,999
że droga hamowania
rozpędzonego pociągu
może wynieść nawet 1300 metrów.

288
00:19:12,040 --> 00:19:17,279
Dlatego na nieodpowiedzialne
zachowanie kierowców maszynista
nie ma nawet jak zareagować.

289
00:19:17,320 --> 00:19:22,199
Za 99% niebezpiecznych sytuacji
na przejazdach
odpowiedzialni są sami kierowcy.

290
00:19:22,240 --> 00:19:26,639
Liczby z ostatniej dekady plasują nas
w europejskiej niechlubnej czołówce.

291
00:19:26,680 --> 00:19:30,959
Rocznie na przejazdach kolejowych
ginie kilkadziesiąt osób.

292
00:19:31,000 --> 00:19:32,519
Przyczyny nie zaskakują.

293
00:19:32,560 --> 00:19:34,199
Ciągły pośpiech, nieuwaga

294
00:19:34,240 --> 00:19:40,479
i w ostatnim czasie zanotowaliśmy
zwiększoną ilość używania
telefonów komórkowych podczas jazdy.

295
00:19:40,520 --> 00:19:45,919
Na kierowców nie działają nawet
zaostrzone cztery lata temu kary
za wykroczenia na przejazdach.

296
00:19:45,960 --> 00:19:50,599
Policja ostrzega, że w te wakacje
odpoczynku od mandatów nie będzie.

297
00:19:50,640 --> 00:19:55,199
Niezależnie,
czy jest to wjazd za sygnalizator,
który nadaje światło czerwone,

298
00:19:55,240 --> 00:20:01,319
czy wjeżdżamy na przejazd kolejowy
w momencie, kiedy zapory, półzapory
się podnoszą lub zaczynają opuszczać

299
00:20:01,360 --> 00:20:03,879
- kara to 2000 zł, 15 punktów karnych.

300
00:20:03,920 --> 00:20:14,159
Kolejarze przypominają,
że taki dźwięk i czerwone światło
zawsze oznaczają bezwarunkowy "stop".

301
00:20:18,440 --> 00:20:21,599
Zakaz kupna i spożycia alkoholu
w miejscach publicznych

302
00:20:21,640 --> 00:20:24,559
- taki pomysł
na walkę z upałem ma Paryż.

303
00:20:24,600 --> 00:20:27,439
Zakaz już obowiązuje,
bo, jak przekonują władze,

304
00:20:27,480 --> 00:20:31,919
to, co jemy i pijemy,
ma ogromny wpływ na to,
jak radzimy sobie z upałem.

305
00:20:31,960 --> 00:20:36,839
Gdy na termometrze blisko 40 stopni,
z menu trzeba wykluczyć
nie tylko alkohol.

306
00:20:36,880 --> 00:20:42,079
Mądrze układając jadłospis,
pomagamy sobie
w przetrwaniu tych upalnych dni.

307
00:20:42,120 --> 00:20:44,959
Co jeść, by się ochłodzić?

308
00:20:45,000 --> 00:20:49,839
Dziś niemal w całej Polsce
temperatury przekraczały 30 stopni.

309
00:20:49,880 --> 00:20:54,799
Przy takiej pogodzie ważne jest to,
co nasz organizm przyjmuje do środka.

310
00:20:54,840 --> 00:21:00,679
2,5, nawet do 3 litrów na dobę płynów
w takich falach upałów wskazane.

311
00:21:00,720 --> 00:21:05,079
Wbrew pozorom lody
wcale nie są najlepszym rozwiązaniem.

312
00:21:05,120 --> 00:21:09,079
Lody poza tym,
że są pyszne i orzeźwiające,
są także kaloryczne.

313
00:21:09,120 --> 00:21:12,279
Jak mamy możliwość wybrania,
wybierzmy sorbet.

314
00:21:12,320 --> 00:21:14,079
Bo to, co jemy w upały,

315
00:21:14,120 --> 00:21:18,919
powinno być
przede wszystkim lekkostrawne
i zawierać dużo wody.

316
00:21:18,960 --> 00:21:21,439
Faktycznie jemy
zdecydowanie mniej mięsa,

317
00:21:21,480 --> 00:21:25,439
więcej ryb, jajek,
czegoś, co jest lżej strawne,
a jest też białkiem.

318
00:21:25,480 --> 00:21:29,199
I jak wskazuje doświadczenie kucharzy
z krajów o gorącym klimacie,

319
00:21:29,240 --> 00:21:32,239
wcale nie powinniśmy unikać
gorącego jedzenia,

320
00:21:32,280 --> 00:21:35,559
o czym przekonuje
pochodzący z Indii Tapinder Sharma.

321
00:21:35,600 --> 00:21:39,759
Nie ma ograniczeń jak u nas w Polsce,
jemy, co jemy, zawsze jemy na gorąco,

322
00:21:39,800 --> 00:21:42,119
w naszej tradycji nie ma
na ciepłe danie,

323
00:21:42,160 --> 00:21:43,879
zimne danie mamy zabronione.

324
00:21:43,920 --> 00:21:50,759
Podobnie jest z ostrymi dania,
o czym przekonuje pochodząca z Korei
trenerka kulinarna Inessa Kim.

325
00:21:50,800 --> 00:21:55,319
Ona jest ostra.
Ostrość wpływa w taki sposób,
że zaczynamy się pocić.

326
00:21:55,360 --> 00:21:57,799
A kiedy się pocimy, to się schładzamy.

327
00:21:57,840 --> 00:22:00,479
W trakcie upałów
ważne są też pory jedzenia.

328
00:22:00,520 --> 00:22:05,079
Zdrowe jest obfite śniadanie,
lekkie przekąski w ciągu gorącego dni

329
00:22:05,120 --> 00:22:07,959
i obfity posiłek
dopiero późnym popołudniem.

330
00:22:08,000 --> 00:22:13,479
Jest też sjesta, czyli środek dnia,
gdy uciekamy od upału, nie jemy dużo,

331
00:22:13,520 --> 00:22:17,199
a raczej się nawadniamy
i absolutnie nie pracujemy.

332
00:22:17,240 --> 00:22:23,039
Przygotowując potrawy na upały,
warto skorzystać ze straganów
z warzywami i owocami.

333
00:22:23,080 --> 00:22:28,919
Spora ilość świeżych ziół
nie jako dodatek do smaku,
ale ważny składnik dań.

334
00:22:28,960 --> 00:22:32,879
Np. kuchnia wietnamska,

335
00:22:32,920 --> 00:22:37,599
proporcja sałat do ziół
niemal identyczna.

336
00:22:37,640 --> 00:22:40,839
A biorąc pod uwagę prognozy pogody,

337
00:22:40,880 --> 00:22:47,199
coraz częściej będzie trzeba korzystać
z kulinarnych doświadczeń
krajów tropikalnych.

338
00:22:53,440 --> 00:22:58,919
To dla nas w Telewizji Polskiej
dzień szczególny:
obchodzimy dziś 40-lecie Teleexpressu.

339
00:22:58,960 --> 00:23:03,959
Dla wielu z nas to, obok 19.30,
ulubiony program informacyjny.

340
00:23:04,000 --> 00:23:08,039
A ulubionym prezenterem jest on,
Maciej Orłoś...

341
00:23:08,080 --> 00:23:10,719
Dlatego pan Teleexpress
opowie o tym najlepiej.

342
00:23:10,760 --> 00:23:13,439
Powinien siedzieć tu już koło mnie.

343
00:23:13,480 --> 00:23:15,519
Inna energia po prostu.

344
00:23:15,560 --> 00:23:18,959
Pierwszy raz jestem w waszym studiu.

345
00:23:19,000 --> 00:23:23,919
Sporo tu przestrzeni.

346
00:23:23,960 --> 00:23:30,959
Nasze teleexpressowe
jest dużo mniejsze.

347
00:23:31,640 --> 00:23:37,079
Nasz parowóz wyruszył w trasę
26 czerwca '86 roku, a to oznacza,

348
00:23:37,120 --> 00:23:45,839
że dziś pendolino mknie
do państwa domów z informacjami
niezmiennie od 40 lat.

349
00:24:01,920 --> 00:24:03,279
Inna energia.

350
00:24:09,560 --> 00:24:11,759
Pierwszy raz jestem w waszym studiu.

351
00:24:11,800 --> 00:24:15,599
Sporo tu przestrzeni.

352
00:24:27,880 --> 00:24:31,999
Nasz parowóz wyruszył w trasę
26 czerwca '86 roku, a to oznacza,

353
00:24:32,040 --> 00:24:39,399
że dziś pendolino mknie
do państwa domów z informacjami
niezmiennie od 40 lat.

354
00:24:39,440 --> 00:24:44,199
Jak one przebiegły
- o tym Michał Niewodowski.

355
00:24:45,280 --> 00:24:48,599
Od samego początku Teleexpress
uśmiechał się do widza.

356
00:24:48,640 --> 00:24:52,519
I choć czasy i godzina emisji
była inna,
jego energia jest ta sama.

357
00:24:52,560 --> 00:24:56,719
Nie było laptopów,
nie było praktycznie komputerów,

358
00:24:56,760 --> 00:25:01,439
ale mieliśmy do dyspozycji
długopis, maszynę do pisania
i ogromne szczere chęci.

359
00:25:01,480 --> 00:25:04,799
Bo Teleexpress nigdy nie udawał
wieczornego dziennika.

360
00:25:04,840 --> 00:25:08,239
Od zawsze miał rytm, skrót,
czasem żart, czasem ciekawostkę,

361
00:25:08,280 --> 00:25:11,639
którą następnego dnia
powtarzało się w pracy lub szkole.

362
00:25:11,680 --> 00:25:15,439
Pociąg osobowy
ze Świnoujścia do warszawy
ciągnął wagon kolonijny.

363
00:25:15,480 --> 00:25:18,399
Wagon był pusty,
bo kolonia w Świnoujściu nie wsiadła.

364
00:25:18,440 --> 00:25:21,439
Trzeba pamiętać,
że to miał być program młodzieżowy,

365
00:25:21,480 --> 00:25:24,359
robiony przez młodych ludzi
dla młodzieży.

366
00:25:24,400 --> 00:25:28,399
Przez lata zmieniały się czołówki,
zmieniali się prowadzący.

367
00:25:28,440 --> 00:25:33,759
Nie zmieniało się to,
że Teleexpress w kwadrans
potrafi zmieścić cały świat.

368
00:25:33,800 --> 00:25:38,879
To nie jest łatwe w tak krótkim czasie
przekazać tyle informacji.

369
00:25:38,920 --> 00:25:40,799
A konkretnie 20 newsów.

370
00:25:40,840 --> 00:25:47,119
Z pomocą przychodzą lektorzy,
którzy może nie są cichymi bohaterami,
ale po głosach ich poznacie.

371
00:25:47,160 --> 00:25:50,159
Użyłem dwóch wyrazów:
poproszę długopis.

372
00:25:50,200 --> 00:25:54,239
I pani powiedziała:
"Ojej, ja pana codziennie słucham.
ja pana oglądam".

373
00:25:54,280 --> 00:25:55,439
Bardzo mi miło.

374
00:25:55,480 --> 00:25:57,919
Marek Wilk
ma najdłuższy staż w Teleexpresie

375
00:25:57,960 --> 00:26:00,919
i nazywany jest
najszybszym lektorem w Polsce.

376
00:26:00,960 --> 00:26:03,279
Ale potrafię też wolno czytać.

377
00:26:03,320 --> 00:26:08,079
Określenie "teleexpressowe tempo"
przeszło nawet do języka polskiego.

378
00:26:08,120 --> 00:26:12,799
Jak zaczynał się Teleexpress,
to wyróżniało go tempo.

379
00:26:12,840 --> 00:26:18,919
Mówiono nawet żartobliwie,
i to w Teleexpressie,
że osobowy odchodzi o 19.30,

380
00:26:18,960 --> 00:26:20,879
a my jesteśmy ekspresem.

381
00:26:20,920 --> 00:26:24,879
Bo siłą Teleexpresu zawsze byli
dziennikarze z lekkim piórem.

382
00:26:24,920 --> 00:26:29,999
Czasem warto wyjść ze skorupy
własnych uprzedzeń bez obaw,
że się wyjdzie na mięczaka.

383
00:26:30,040 --> 00:26:33,359
Oraz widzowie
i ich pozytywnie zakręcone pasje.

384
00:26:33,400 --> 00:26:39,439
Wielka kolekcje pralek, milion guzików
czy 20 kilowatów głośników.
Cała galeria osobowości.

385
00:26:39,480 --> 00:26:42,479
Wszystkim bohaterom gratulujemy
i przypominamy,

386
00:26:42,520 --> 00:26:47,759
że miejsc w teleexpressowej galerii
ludzi pozytywnie zakręconych
nigdy nie zabraknie.

387
00:26:47,800 --> 00:26:52,559
A w Teleexpressie nie może zabraknąć
kultowego kącika muzycznego.

388
00:26:52,600 --> 00:26:56,799
Przez dwie dekady
najpierw Marek Sierocki,
a dziś Matusz Jędraś

389
00:26:56,840 --> 00:27:00,919
gościli tysiące wschodzących
i największych gwiazd muzyki.

390
00:27:00,960 --> 00:27:06,319
Pokazujmy rozmaite gatunki,
szerokie spektrum muzyczne,
różnych artystów, z różnych pokoleń,

391
00:27:06,360 --> 00:27:08,279
ale także z różnych środowisk.

392
00:27:08,320 --> 00:27:10,719
Przez 40 lat zmieniło się
prawie wszystko,

393
00:27:10,760 --> 00:27:14,999
tylko nie to,
że w każdym domu jest ktoś,
kto o siedemnastej mówi:

394
00:27:15,040 --> 00:27:18,439
"Cicho, cicho,
Teleexpress się zaczyna".

395
00:27:24,240 --> 00:27:27,399
Siostrzana redakcja życzy Wam sto lat.

396
00:27:27,440 --> 00:27:34,559
Maciej Orłoś, mam nadzieje,
że będziesz wpadać częściej.

397
00:27:35,440 --> 00:27:36,919
Teraz Pytanie Dnia.

398
00:27:36,960 --> 00:27:42,599
Gościem Aleksandry Pawlickiej
jest już ministra zdrowia
Jolanta Sobierańska-Grenda.

399
00:27:42,640 --> 00:27:44,959
Jutro w 19.30 Zbigniew Łuczyński.

400
00:27:45,000 --> 00:27:50,159
Cieszę się, że byli państwo z nami.
Do zobaczenia niebawem
w Telewizji Polskiej.